Alle soorten › Zangvogels › Tsjagra's en bosklauwieren › Moerasfiskaal
Moerasfiskaal | Laniarius bicolor
Swamp Boubou | Bubú Bicolor
De moerasfiskaal is de fiskaal van papyrus en oeverbos: scherp zwart-wit getekend en gebonden aan water. In de Okavango en langs de Chobe en de Boven-Zambezi hoor je zijn duet uit bijna elk dicht stuk oeverbegroeiing, een heldere fluittoon van het mannetje, direct gevolgd door een droog geklik van het vrouwtje.
Geluid
Duetten waarin het mannetje een heldere, zuivere fluittoon geeft, een lang hoeee of een tweetonig hoe-iet, en het vrouwtje meteen antwoordt met een droog, snel geklik als tik-tik-tik-tik, alsof er stenen tegen elkaar worden getikt. De combinatie van fluittoon en klikreeks is kenmerkend. Bij onraad harde, schorre ratels.
Opname: Paul Lenrumé — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
22–23 cm. Kop, rug, vleugels en staart zijn glanzend blauwzwart, met een lange witte streep over de vleugel. De onderzijde is zuiver wit, zonder roze of roestkleurige waas, en contrasteert scherp met de zwarte bovendelen. De snavel is zwaar, zwart en gehaakt, het oog donker. De seksen zijn vrijwel gelijk; het vrouwtje is iets doffer. Jonge vogels zijn bruiner van boven en vaalgeel met fijne bandering van onderen. Hij beweegt laag door dichte begroeiing, maar komt geregeld op de rand van riet of papyrus zitten.
Verwarringssoorten
De tropische fiskaal Laniarius major, die in hetzelfde gebied voorkomt maar vooral in droger bosveld, heeft meestal een roze of beige waas op borst en flanken en zingt een ander duet. De waterfiskaal Laniarius ferrugineus heeft roestkleurige flanken. De poederdonsklauwier Dryoscopus cubla is kleiner, met een rood oog en een wit stuitkussen, en leeft vooral in het bladerdak.
Leefgebied
Dicht oeverbos, papyrus- en rietranden, eilandjes met struikgewas in moerassen en overstromingsvlakten, en dichte begroeiing langs rivieren en kanalen. Aan de Angolese kust ook in kustbos, mangrove en ruig struikgewas. Foerageert laag in de begroeiing en op de grond, op insecten en andere kleine dieren.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
In het gebied vooral in het noordwesten: de Okavangodelta en de Linyanti en Chobe in het noorden van Botswana, de Kavango- en Zambezi-regio van Namibië, het westen van Zambia (Boven-Zambezi en de Barotse-overstromingsvlakte) en de Zambezi boven de Victoriawatervallen in het uiterste westen van Zimbabwe, en verder in Angola, zowel in het zuidoosten als langs de westkust. Daarbuiten langs de Atlantische kust van Kameroen tot de benedenloop van de Congo.
- Jaarrond
- Wintergast (ca. apr–sep)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Jaarrond. De beste plekken zijn de oevers van de Okavango, de Chobe en de Zambezi bij Kasane en Katima Mulilo; een boottocht langs papyrusranden levert vaak goede waarnemingen op. Luister naar de combinatie van fluittoon en klikreeks en kijk naar de rand van het riet, waar de vogels kort zichtbaar worden.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd; plaatselijk algemeen in geschikt leefgebied. De soort is afhankelijk van oeverbegroeiing en moerassen, en verdwijnt waar oevers worden ontgonnen of waterstanden structureel dalen, maar in de grote moerassen van het gebied is hij talrijk.
Wetenschappelijke naam
Laniarius bicolor | (Hartlaub, 1857)
Hartlaub beschreef de soort in 1857 als Dryoscopus bicolor; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Laniarius werd in 1816 ingevoerd door Vieillot. Laniarius komt van het Latijnse lanius, 'slager', dezelfde stam als bij de klauwieren — naar de haakvormige snavel en de gewoonte om prooien op doorns te spietsen. bicolor is Latijn voor 'tweekleurig', naar het zwart-witte verenkleed. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Gabon.