Alle soorten › Zangvogels › Tsjagra's en bosklauwieren › Waterfiskaal
Waterfiskaal | Laniarius ferrugineus
Southern Boubou | Bubú Ferrugíneo
De waterfiskaal is zwart van boven met een witte vleugelstreep en roestkleurig van onderen, maar je hoort hem veel vaker dan je hem ziet. Uit dicht struikgewas komt een duet dat door twee vogels wordt gezongen en als één stem klinkt: de een roept, de ander antwoordt binnen een fractie van een seconde. De soort is vrijwel beperkt tot zuidelijk Afrika.
Geluid
Duetten van een man en een vrouw, zo strak op elkaar dat ze als één vogel klinken: het mannetje een diepe, vloeiende boe-boe of oe-op, het vrouwtje onmiddellijk daarachter een schorre wiet of een ratelende tsjrrr. Het repertoire is groot en verschilt per streek en per paar. Bij onraad een harde, raspende reeks kwee-kwee-kwee.
Opname: Walter Wallner — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
20–23 cm. Kop, rug, vleugels en staart zijn glanzend zwart, met een lange witte streep over de vleugel. De keel en de bovenborst zijn wit, naar onderen overgaand in warm kaneelroest op buik en flanken. De snavel is zwaar en zwart met een haak, het oog donker. Het vrouwtje is doffer, iets bruiner op de rug en dieper okerkleurig van onderen. Jonge vogels zijn okerbruin met fijne donkere bandering en een hoornkleurige snavel. De vogel beweegt laag en sluipend door dichte begroeiing en komt zelden in het open veld.
Verwarringssoorten
De tropische fiskaal Laniarius major, die in het noordoosten van het gebied overlapt, is van onderen wit met hooguit een roze waas en zingt een sneller, gelijkmatiger duet. De moerasfiskaal Laniarius bicolor van de Okavango, de Caprivi en Angola is zuiver wit van onderen. Burchells fiskaal Laniarius atrococcineus is zwart-wit met een helder scharlakenrode onderzijde. De poederdonsklauwier Dryoscopus cubla is kleiner, met een rood oog en een wit stuitkussen.
Leefgebied
Dicht, verward struweel: bosranden, kustbossen en duindoornstruweel, oeverbegroeiing langs rivieren en droge rivierbeddingen in de Karoo, aangeplante hagen en tuinen met dichte heesters. Foerageert op of vlak boven de grond tussen bladstrooisel en laag hout, en neemt insecten, kleine hagedissen, eieren en vruchten.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
Vrijwel endemisch in zuidelijk Afrika: van de Westkaap langs de zuid- en oostkust door de Oost-Kaap, KwaZulu-Natal, Eswatini en het oosten en noorden van Zuid-Afrika tot in zuidelijk Zimbabwe en zuidelijk Mozambique, met uitlopers langs de rivieren van de Karoo naar het westen. Verder noordwaarts wordt de soort vervangen door de tropische fiskaal.
- Jaarrond
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Jaarrond, het best bij dageraad in dicht struikgewas of een begroeide tuin. Wacht bij een duet en let op beweging laag bij de grond in plaats van op de vogel zelf; hij loopt vaak over open zandgrond onder de struik door. In de winter, als de ondergroei dunner is, komt hij verder in het zicht.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd; algemeen en op veel plaatsen toegenomen. De soort gedijt in voorstedelijke tuinen en in struweel van uitheemse struiken, en breidt zich langs beboste rivierlopen en aanplant uit. Er zijn geen grootschalige bedreigingen bekend.
Wetenschappelijke naam
Laniarius ferrugineus | (Gmelin, 1788)
Gmelin beschreef de soort in 1788 als Lanius ferrugineus; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Laniarius werd in 1816 ingevoerd door Vieillot. Laniarius komt van het Latijnse lanius, 'slager', dezelfde stam als bij de klauwieren — naar de haakvormige snavel en de gewoonte om prooien op doorns te spietsen. ferrugineus is Latijn voor 'roestkleurig', naar de roodbruine onderdelen. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Kaap de Goede Hoop.