Alle soorten › Zangvogels › Zwaluwen › Oeverzwaluw
Oeverzwaluw | Riparia riparia
Sand Martin | Avión Zapador
De oeverzwaluw is een kleine, bruin-witte zwaluw uit het Palearctisch gebied die van oktober tot april in het gebied overwintert. Hij is hier vrij schaars en onopvallend en jaagt meestal in losse groepen boven water en vochtig grasland, vaak tussen boerenzwaluwen.
Geluid
Een droog, schurend trrrt of tsjrr, vooral in groepen en bij het verzamelen op slaapplaatsen; de roep is rauwer dan het heldere getjilp van de boerenzwaluw.
Opname: Esperanza Poveda — CC BY-NC-SA 4.0 · ingekort tot de eerste 60 s, mono · xeno-canto
Herkenning
12 cm, een kleine, compacte zwaluw met een korte, ondiep gevorkte staart. De bovendelen zijn egaal aardbruin, zonder lichte stuit. De keel en onderdelen zijn wit, met een scherp afgetekende, bruine borstband die in het midden vaak iets naar beneden uitloopt. De ondervleugel is donkerbruin en contrasteert met de witte buik. De seksen zijn gelijk; jonge vogels hebben lichte randjes op de bovendelen. De vlucht is snel en fladderend, met korte, stijve vleugelslagen en veel zwenkingen laag boven water.
Verwarringssoorten
De vale oeverzwaluw Riparia paludicola heeft geen borstband: keel en borst zijn egaal grijsbruin en gaan geleidelijk over in de witte buik, of de hele onderzijde is bruin. De witbrauwzwaluw Neophedina cincta is duidelijk groter, heeft een korte witte wenkbrauwstreep, een witte ondervleugel en een brede borstband, en vliegt trager. De Kaapse rotszwaluw Ptyonoprogne fuligula is groter en egaal bruin van onderen, met witte vlekjes in de gespreide staart. Jonge boerenzwaluwen Hirundo rustica hebben een donkere borstband maar blauwzwarte bovendelen en een lichte, roomkleurige keel.
Leefgebied
Boven rivieren, dammen, pannen, vleien en overstroomd grasland, en boven akkers en weiden in de buurt van water. Slaapt vaak met boerenzwaluwen in rietvelden. Jaagt laag op kleine vliegende insecten, vooral muggen en vliegjes die boven het water uitkomen. Broedt niet in het gebied.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
Verspreid maar schaars over het noorden en oosten van het gebied: Angola, Zambia, Malawi, Mozambique, Zimbabwe, noordelijk Botswana (Okavango en Chobe) en het noordoosten van Namibië; in Zuid-Afrika vooral in Limpopo, Mpumalanga, Gauteng, KwaZulu-Natal en de oostelijke Vrijstaat, zeldzaam in het westen en zuidwesten. Broedt in Europa, Azië en Noord-Amerika en overwintert in Afrika ten zuiden van de Sahara, Zuid-Amerika en Zuid-Azië.
- Jaarrond
- Zomergast (ca. okt–mrt)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Van november tot maart; zoek hem 's avonds tussen de boerenzwaluwen die boven rietvelden en dammen samenkomen, bijvoorbeeld in de Nyl-vlakte, aan de Zambezi of in de Okavango. Let op een kleine bruine zwaluw met witte keel en scherpe borstband: die combinatie sluit alle andere bruine zwaluwen in het gebied uit.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd. De wereldpopulatie is zeer groot, al schommelt de Europese stand sterk met de omstandigheden in de Sahel. In het gebied zijn de aantallen klein en wisselend; de verdwijning van vleien en slaapplaatsen in rietvelden kan plaatselijk een rol spelen.
Wetenschappelijke naam
Riparia riparia | (Linnaeus, 1758)
Linnaeus beschreef de soort in 1758 als Hirundo riparia; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Riparia werd in 1817 ingevoerd door Forster. Riparia gaat terug op het Latijnse riparius 'van de oever', bij ripa 'oever', naar de nestholen die deze zwaluwen in steile oeverwanden graven. De soortnaam herhaalt de geslachtsnaam. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Zweden.