Spotvogel | Hippolais icterina

Geluid

De zang is luid, snel en zeer gevarieerd, een mengsel van melodieuze fluittonen, hoge en nasale geluiden en imitaties, waarin steeds een karakteristiek gie-gie-woe of hete-hwiet terugkeert; lange frasen, vaak vanuit de dekking. Roep een kort tek en een driesilbig de-de-roi.

Herkenning

13–14 cm, met een plat voorhoofd, een vaak iets gepiekte kruin en een brede, vrij lange snavel met een oranjeroze ondersnavel. De bovendelen zijn olijfgroen, de onderdelen citroengeel tot bleekgeel. Een kort, geel wenkbrauwstreepje loopt tot net achter het oog; de oogstreep is zwak, wat de kop een open, ‘vriendelijke’ uitdrukking geeft. De lange handpenprojectie (ongeveer zo lang als de tertials) en een licht vleugelpaneel op de armpennen zijn goede kenmerken, maar het paneel is bij versleten vogels vaag. De poten zijn blauwgrijs. Sommige vogels zijn bleker en grijzer, met nauwelijks geel. Beweegt vrij log en zoekt voedsel in het bladerdak van acacia's.

Verwarrings­soorten

De gele rietzanger Iduna natalensis is warmer geelbruin van boven, heeft kortere vleugels zonder paneel, een rondere kop en een donkere snavel, en leeft in ruigte langs water, niet in droge savanne. De fitis Phylloscopus trochilus is kleiner, met een fijn, spits snaveltje, een duidelijkere wenkbrauwstreep en een rusteloos, bladzangerachtig gedrag. De Griekse spotvogel Hippolais olivetorum is groter en grijs, zonder geel. De tuinfluiter Sylvia borin is grijsbruin met een korte, stompe snavel. De geelbuikeremomela Eremomela icteropygialis is veel kleiner, grijs met alleen een gele buik.

Leefgebied

Acaciasavanne en doornveld, Kalahari-doornveld, droog gemengd bosveld en struikgewas, vaak in hoge, dichte acacia's en langs droge rivierbeddingen; ook in tuinen en boomgroepen in het droge westen. Foerageert in het bladerdak op insecten en eet ook bessen.

Verspreiding en trek

Binnen het gebied vooral in het westen en midden: Namibië (het noorden en midden), Botswana, het westen en zuiden van Zambia, het westen van Zimbabwe en in Zuid-Afrika in Limpopo, Noordwest, Gauteng, de Vrijstaat en de Noord-Kaap; schaars in het zuiden van Angola, in Malawi en Mozambique. Broedt in Europa en het westen van Rusland en overwintert vrijwel geheel in zuidelijk en zuidelijk-centraal Afrika.

• Zomergast (ca. okt–mrt)
• Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Hoe en wanneer kijken

Van eind november tot maart; luister in de ochtend in acaciasavanne naar de luide, gevarieerde zang met de nasale herhalingen, bijvoorbeeld in het Kgalagadi-grensoverschrijdende park, het Pilanesberg-gebied of de savannes rond Windhoek. Wacht geduldig bij een zingende boom: de vogel komt vaak even aan de buitenkant tevoorschijn, en dan zijn de lange vleugels en de oranjeroze snavel goed te zien.

Staat van instandhouding

Niet bedreigd. De Europese broedpopulatie is groot en redelijk stabiel, al gaat de soort in West-Europa achteruit. In het overwinteringsgebied zijn er geen duidelijke bedreigingen; verlies van acaciasavanne door ontginning speelt plaatselijk mee.

Wetenschappelijke naam

Hippolais icterina | (Vieillot, 1817)

Vieillot beschreef de soort in 1817 als Sylvia icterina; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Hippolais werd in 1827 ingevoerd door Conrad von Baldenstein. Hippolais gaat terug op het Griekse hupolais, een klein vogeltje bij Aristoteles, door Linnaeus verkeerd gespeld; het woord is mogelijk klanknabootsend of gevormd uit hupo 'onder' en laas 'steen'. icterina is Grieks voor 'geelzuchtig geel', van ikteros, dat zowel geelzucht als geelgroene vogels aanduidde, naar de gele onderdelen. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Frankrijk.