De Maan

Welke maan er vandaag staat, hoe laat hij opkomt en ondergaat, hoe ver hij weg is, en de hoeveelste dag van de bijbelse maand het is. Sleep het lint eronder naar links of naar rechts en je loopt door de maanden, terug tot waar je wilt en vooruit zo ver als je kijken wilt.

De maan staat scheef, en dat is geen versiering

Wat je ziet is een foto van de maan met een berekende schaduw eroverheen. De maan keert ons altijd dezelfde kant toe, dus de vlekken liggen vast: alleen de schaduw schuift. Twee draaiingen zitten er in de tekening, en het zijn niet dezelfde. Binnenin ligt de schaduw over het gezicht onder de hoek die het zonlicht werkelijk met de maannoord maakt. Daarbuiten wordt dat hele gezicht gekanteld door de parallactische hoek — wat jouw breedtegraad en het uur ermee doen. Wie alleen hun som zou tekenen, zet de Mare Crisium op de verkeerde plek.

De kanteling is niet willekeurig: het is de hoek die de maan op jouw breedtegraad werkelijk maakt op het moment dat hij die dag door het zuiden gaat — het uur waarop hij het hoogst staat en het best te zien is. Op het middaguur rekenen zou eenvoudiger zijn, maar dan staat een afnemende maan meestal onder de horizon, en dan zegt een kanteling niets. In Nederland ligt een jonge maan schuin, met de horens omhoog naar links; wie hem vanaf de evenaar ziet, ziet een schaaltje, en op het zuidelijk halfrond staat hij ondersteboven ten opzichte van wat wij gewend zijn.

De verlichte rand wijst altijd naar de zon, ook als die onder de horizon staat. Juist dat maakt een gekantelde sikkel leesbaar: hij wijst je waar de zon gebleven is.

Twee plaatsen, en waarom ze verschillen

De maan wordt getekend en getimed voor de plek waar jij bent. Opkomst, doorgang door het zuiden en ondergang gelden daar, en nergens anders — vijftig kilometer verderop scheelt het al een halve minuut.

De bijbelse dag onderaan elke kaart wordt in Jeruzalem geteld. Dat is met opzet: de maanden openen bij de nieuwe maan zoals die dáár valt, precies zoals de strook boven aan deze site en de kalenderpagina het doen. Zou ik die telling per lezer verschuiven, dan zou een Nederlander op sommige dagen een andere bijbelse datum zien dan een Spanjaard, terwijl het over dezelfde maand gaat.

Waar de site je plaats vandaan haalt, staat onder het lint. Standaard is dat je tijdzone — goed tot op een paar minuten voor bijna iedereen. Wil je het exact, dan is er één knop, en pas als je die indrukt vraagt je browser om je positie.

Wat de merktekens betekenen

In het lint staat onder elke dag een klein woord waar er iets te melden valt. nieuw, 1e, vol en 3e wijzen de vier standen aan: de dag waarop de nieuwe maan, het eerste kwartier, de volle maan of het laatste kwartier werkelijk valt — niet de dag waarop het er het meest op lijkt. Het precieze tijdstip staat in het paneel erboven.

dichtbij en ver markeren het perigeum en het apogeum: het dichtste en het verste punt van de omloop. De maan beweegt niet in een cirkel maar in een ellips, en het verschil is groot genoeg om te zien — bij het perigeum staat hij ongeveer 356.400 kilometer weg, bij het apogeum ruim 406.700. Valt een volle maan samen met het perigeum, dan is dat wat de kranten een supermaan noemen: de schijf is dan zo’n veertien procent breder dan bij een volle maan in het apogeum. Een ruitje rechtsboven in een dagvakje betekent dat er die dag een gezette tijd valt.

Waar de getallen vandaan komen

Alles op deze pagina wordt in je eigen browser uitgerekend, uit hoofdstuk 47, 48 en 49 van Jean Meeus, Astronomical Algorithms. Hoofdstuk 47 geeft de plaats van de maan — zestig periodieke termen voor de lengte en de afstand, zestig voor de breedte. Hoofdstuk 48 geeft het verlichte deel van de schijf, berekend uit de werkelijke elongatie en de twee afstanden, niet uit de ouderdom van de maan: rond de kwartieren scheelt dat een procent, en dat zou opvallen. Hoofdstuk 49 geeft de vier standen, en dat is dezelfde bron waar de kalender zijn maanden mee opent.

De uitkomsten zijn getoetst. De stand van de maan komt tot op het laatste cijfer overeen met het uitgewerkte voorbeeld dat Meeus zelf geeft, en de tijden van opkomst en ondergang wijken minder dan drie seconden af van een volledig onafhankelijke ephemeride. Er is geen server bij betrokken en er wordt niets opgehaald: sluit je het internet af, dan blijft dit werken.

De foto van de maan is “Full Moon Moon Png Clipart” van Andrea Stöckel, via publicdomainpictures.net, onder CC0 in het publieke domein. Ik heb hem uitgesneden op de schijf en teruggebracht tot 384 pixels; de schaduw erop is gerekend, niet meegeleverd.

De kalender, voor het hele jaar →  ·  Gebruikte teksten en datasets →