Alle soorten › Zangvogels › Lijsters › Koperwiek
Koperwiek
Turdus iliacus | Redwing | Zorzal alirrojo
De koperwiek is onze kleinste lijster en voor veel vogelaars vooral een stem in het donker: vanaf begin oktober trekken 's nachts tienduizenden over Nederland, op weg van Scandinavië en Rusland naar het westen. Overdag zit hij in strooiselrijk bos en langs bessenhagen, bijna altijd in gezelschap van kramsvogels.
Geluid
De vluchtroep is het handelsmerk: een dun, ijl en langgerekt tsiiep, hoog en licht dalend aan het eind, dat van eind september tot in november bij honderden uit de nachtelijke oktoberhemel valt — veel vogelaars kennen de koperwiek vooral hiervan. Op de grond klinkt in groepen een droog, kwetterend tjuk-tjuk en een schor gesnater. De zang, hier zelden te horen, is een korte reeks helder dalende fluittonen, tjuu-tju-tjuu, gevolgd door een lang, zacht piepend gebabbel.
Opname: Joost van Bruggen — CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Herkenning
Klein en compact, donker olijfbruin van boven. Het gezicht beslist: een lange roomwitte wenkbrauwstreep en een lichte baardstreep sluiten samen een donkere oorstreek in. De onderdelen zijn wit met scherpe strepen die in lengterijen staan, niet met ronde druppels. Flanken en de hele ondervleugel zijn warm roestrood, en die kleur licht bij elke vleugelslag op zodra de vogel opvliegt — het kenmerk waar de soort haar naam aan dankt. Geslachten gelijk; eerstejaars vogels tonen in het najaar bleke punten op de grote dekveren.
Verwarringssoorten
De zanglijster is de vaste verwarringssoort. Die is groter en warmer bruin, mist de opvallende wenkbrauw- en baardstreep, heeft ronde druppelvlekken in plaats van strepen en toont in vlucht een okergele ondervleugel, nooit roestrood: dat verschil in ondervleugelkleur is bij overvliegende groepen het beslissende kenmerk. Kramsvogel is fors groter, met grijze kop en stuit tegen een kastanjebruine mantel. Grote lijster is bleker en langer gestaart, met witte staartpunten en een grijswitte ondervleugel.
Leefgebied
Broedt in berken- en naaldbos, moerasbos en wilgenstruweel tot in de toendrazone. Buiten de broedtijd in bos met een dikke strooisellaag, houtwallen, meidoorn- en hulsthagen, boomgaarden en vochtige weilanden; in Zuid-Europa massaal in olijfgaarden, dehesas en macchia.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld volgens EUNIS — de Europese standaard voor leefgebieden.
Verspreiding en trek
Broedvogel van IJsland, Scandinavië en Noord-Rusland. In Nederland doortrekker en wintergast in zeer groot aantal van oktober tot april; broedgevallen zijn hoge uitzondering. Bij invallende vorst schuiven de groepen door naar Frankrijk en Iberië. In Spanje is de koperwiek wintergast, het talrijkst in het vochtige noorden en westen en overal veel schaarser dan de zanglijster.
- Jaarrond
- Broedvogel (zomer)
- Winter
- Doortrek
- Trekrichting
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Waar en wanneer kijken
Ga in de tweede helft van oktober na het donker naar buiten, op een windstille avond met wat laaghangende bewolking, en luister omhoog: het dunne tsiiep valt zelfs boven een woonwijk op, en een uur tellen levert makkelijk tientallen vogels. Overdag scan je bessenhagen en pas gemaaid grasland; koperwieken zitten daar tussen de kramsvogels en verraden zich door de roestrode flank zodra ze opvliegen.
Staat van instandhouding
Anders dan de meeste gewone Europese zangvogels staat de koperwiek wereldwijd als gevoelig (Near Threatened) op de Rode Lijst. De reden ligt in het noorden: in Finland, Zweden en Noord-Rusland is de broedpopulatie in enkele decennia sterk gekrompen, en ook de aantallen die in Nederland overwinteren lopen terug. Predatie, veranderingen in het noordelijke berken- en naaldbos en een opschuivend klimaat worden genoemd, maar het beeld is nog niet rond.