Kuifkoekoek

Geluid

Een luid, ver dragend geratel, kitte-kitte-kitte-kèh, dat aan een ekster met haast doet denken, plus een schor, opgetrokken krièèh. Baltsende paren roepen de hele ochtend door, ook vanaf een paal of hoogspanningsdraad, en zijn daardoor makkelijker te horen dan te zien.

Herkenning

Groot en slank, met een lange, getrapte staart en een opvallende grijze kuif die vaak half opgezet staat. De bovendelen zijn donker grijsbruin met dichte witte druppelvlekken, keel en borst zijn crème tot geelachtig, de buik is wit. De staartpennen dragen witte punten. Juveniele vogels hebben een zwarte kruin zonder kuif en helder roestrode handpennen, in vlucht een fel signaal.

Verwarrings­soorten

Onze koekoek is kleiner, effen leigrijs, zonder kuif en zonder witte spikkels, en heeft dwarsgestreepte onderdelen; zijn vlucht is laag en valkachtig met stijve slagen. De kuifkoekoek vliegt hoger en losser en oogt in silhouet bijna eksterachtig, met dezelfde lange staart. Op grote afstand kan hij dan ook een ekster lijken; de bleke, ongestreepte onderkant en de trage vleugelslag halen hem eruit. Een juveniele kuifkoekoek met roestrode vleugels is met niets anders te verwarren.

Leefgebied

Open landschap met verspreide bomen: steeneiken- en kurkeikendehesa, oude olijfgaarden, losse dennen- en eucalyptusbosjes in graanland, maquis en garrigue met amandel. Het gaat er telkens om dat er eksters of kraaien broeden; zonder waardvogels ontbreekt hij, hoe geschikt het landschap er verder ook uitziet.

Verspreiding en trek

Broedvogel van Iberië, Zuid-Frankrijk, Italië, de Balkan, Turkije en Noord-Afrika, met verreweg het zwaartepunt in Spanje en Portugal. Overwintert in Afrika ten zuiden van de Sahara. Voor Nederland en België is het een echte dwaalgast, met enkele gevallen, meestal in het voorjaar en meestal aan de kust.

• Broedvogel (zomer)
• Doortrek
• Trekrichting
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

Ga in februari of maart naar Extremadura of Andalusië en zoek vroeg in de ochtend vanaf een landweg de losse bomen en paaltjes af. Het snelst werkt de omgekeerde weg: let op eksters die luid alarmerend achter een lange, grijsbruine vogel aan gaan. Waar eksters woedend zijn, zit de kuifkoekoek.

Staat van instandhouding

Wereldwijd niet bedreigd, maar in delen van Iberië gaat de soort achteruit doordat er minder eksterterritoria zijn en doordat bestrijding van de eikenprocessierups en ander insectengif zijn belangrijkste voedsel, harige rupsen, wegneemt. Verlies van oude dehesa met solitaire bomen speelt eveneens mee.