Roodkopklauwier | Lanius senator

Geluid

De zang is een lang aangehouden, babbelend gekwetter met veel ingelaste imitaties van andere vogels, zacht en van dichtbij het best te horen. De gewone roep is een hard, wat nasaal ksjek; bij onrust volgt een ratelend gèrr-gèrr dat aan een ekster doet denken. Vaak verraadt een paartje zich met dit geratel voordat je de vogels ziet zitten.

Herkenning

Even lang als de grauwe klauwier maar compacter en korter van staart. De volwassen vogel heeft een roestrode kruin en nek, een zwart voorhoofd dat overgaat in een breed zwart oogmasker, een witte keel en witte onderdelen, een zwarte mantel met een grote witte schoudervlek en een witte vlek aan de basis van de handpennen. Opvallend is de witte stuit, die vooral bij het wegvliegen goed te zien is. Het vrouwtje is doffer: bruinzwart waar het mannetje zwart is, met een lichter voorhoofd en soms een fijne golftekening op de flanken. Jonge vogels missen het rood op de kop en zijn grijsbruin met een dichte schubtekening over kop, rug en onderzijde; ook zij tonen al een lichte schoudervlek en een bleke stuit. De snavel is kort, zwaar en gehaakt.

Verwarrings­soorten

Vrouwtjes en vooral jonge vogels lijken op de grauwe klauwier. Let op de bleke stuit, de lichte schoudervlek en de kortere staart; de jonge grauwe klauwier is warmer bruin, heeft een egale rug zonder lichte schoudervlek en een roodbruine staart. De klapekster is veel groter, asgrijs op de rug en langer van staart, en verschijnt bij ons juist in de winter. De maskerklauwier is kleiner en slanker, heeft een wit voorhoofd boven het zwarte masker in plaats van een rode kruin, en oranjebruine flanken. Een klauwier met een roestrode kap én een witte schoudervlek is in Zuid-Europa vrijwel altijd deze soort.

Leefgebied

Warme, halfopen landschappen met verspreide bomen en kale of kortgegraasde grond: dehesa's en boomweiden met oude eiken, olijfgaarden en wijngaarden, garrigue en open struweel met opgaande bomen, en droge graslanden met verspreide struiken. Steeds gaat het om de combinatie van vrije uitkijkposten op ooghoogte en open bodem waar grote insecten te pakken zijn. In het noorden van zijn areaal is de soort gebonden aan hoogstamboomgaarden bij dorpen.

Verspreiding en trek

Broedt rond de Middellandse Zee, van Portugal en Spanje via Zuid-Frankrijk, Italië en de Balkan tot Griekenland, Turkije en het Midden-Oosten, en in Noordwest-Afrika. Verreweg het grootste deel van de Europese broedvogels zit op het Iberisch schiereiland. Alle vogels overwinteren in de Sahel en de savannes van tropisch Afrika. In Nederland is het een schaarse gast van het voorjaar en de nazomer; sinds de soort niet meer door de beoordelingscommissie wordt behandeld, worden er doorgaans meer dan tien per jaar gezien, met een duidelijke piek in mei en juni.

• Broedvogel (zomer)
• Doortrek
• Trekrichting
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

In Spanje en Portugal van half april tot in juni. Rijd of loop langs de randen van een dehesa en scan de hekdraden, de dode takken en de toppen van solitaire eiken; de vogel zit graag laag en vrij, en verplaatst zich met korte, lage vluchten van paal naar paal. Bij het opvliegen springt de witte stuit eruit. Zoek in Nederland vooral in mei op de Waddeneilanden en langs de kust, op ruige, struweelrijke plekken.

Staat van instandhouding

Wereldwijd beoordeeld als gevoelig (IUCN: Near Threatened). De soort gaat over vrijwel heel Europa achteruit: in Frankrijk, Italië, Zwitserland en Duitsland is het areaal in enkele decennia sterk gekrompen, en ook in Spanje, waar het bolwerk ligt, is sprake van een matige afname. Achter die daling gaan het verdwijnen van grote insecten, de omvorming van extensieve dehesa's en hoogstamboomgaarden tot intensieve teelt, en het opruimen van kleine landschapselementen schuil. Beheer dat oude solitaire bomen, schrale randen en begrazing met lage veedichtheid in stand houdt, werkt hier direct door.