Alle soorten › Roofvogels › Havikachtigen › Rüppells gier
Rüppells gier | Gyps rueppelli
Rueppell's griffon | Buitre moteado
Rüppells gier is een Afrikaanse gier van de Sahel en de Oost-Afrikaanse hooglanden, en de hoogst vliegende vogel die ooit is vastgesteld: een exemplaar botste op 11.300 meter tegen een verkeersvliegtuig. Sinds de jaren negentig duikt hij jaarlijks op tussen de vale gieren van Zuid-Spanje en Marokko, en enkele vogels blijven jarenlang in Andalusische kolonies hangen.
Geluid
Alleen luidruchtig bij het aas en op de slaapplaats; buiten de kolonie en het kadaver hoor je vrijwel niets. Aan een karkas ruziën de vogels met schor gesis sjjj, ratelend kek-kek en diepe keelklanken en gierende kreten; een grote groep is van ver hoorbaar. In Spanje mengen de enkele aanwezige vogels zich aan de voederplaatsen tussen de vale gieren en klinken ze vrijwel hetzelfde.
Voor deze soort is nog geen vrij gelicentieerde opname beschikbaar.
Herkenning
Grote gier, iets kleiner en donkerder dan een vale gier, en van dichtbij onmiskenbaar: lichaam en bovenvleugel zijn donkerbruin met brede roomwitte veertoppen, wat een sterk geschubd verenkleed oplevert dat geen enkele andere gier in het gebied vertoont. Kop en hals dragen vuilwit dons met een witachtige kraag, en de snavel is bleek ivoor- tot hoorngeel, niet donker; het oog is amberkleurig. Van onderen is de vleugel tweekleurig: donkere dekveren, doorsneden door twee smalle lichte banden langs de middelste en grote dekveren, tegen zwartige slagpennen. Jonge vogels zijn bruiner en gestreept in plaats van geschubd, met donkere kop en hals.
Verwarringssoorten
De vale gier is de vogel die je moet uitsluiten, en in Spanje betekent dat één Rüppells gier uit een cirkelende groep van honderden pikken. De vale gier heeft een zandkleurig lichaam en lichte dekveren die sterk contrasteren met zwarte slagpennen, een kale bleke hals, een witte donzige kraag en een korte, vierkante staart; de ondervleugel toont bij hem één brede lichte band, niet twee smalle. Rüppells gier is over het geheel donkerder, geschubd in plaats van gestreept, heeft een bleke ivoren snavel tegenover de grijze van de vale gier, en zweeft op vlakkere vleugels waar de vale gier een duidelijke V houdt. Zoek naar een vogel die een tint te donker en te regelmatig getekend oogt; controleer daarna snavel en ondervleugelbanden. Let op gemengde paren: in Andalusië broeden kruisingen met de vale gier, die tussenvormen tonen. De monniksgier is egaal donker zonder enige lichte band, met bredere, rechtere vleugels en een wigvormige staart.
Leefgebied
In Afrika broedt hij in kolonies op rotswanden, in kloven en langs steilranden, en legt hij enorme afstanden af boven droge savanne, doornstruweel, grasland en halfwoestijn, in het spoor van de grote kudden. Vogels die Iberië en Marokko bereiken vestigen zich in precies het landschap dat de vale gier gebruikt: kalkrotskolonies boven dehesa, graansteppe en schrale weidegrond, met de voederplaatsen die bij extensieve veehouderij horen.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld volgens EUNIS — de Europese standaard voor leefgebieden.
Verspreiding en trek
Het broedgebied ligt in de Sahel en Oost-Afrika, van Senegal en Mali oostwaarts tot Ethiopië, Kenia en Tanzania, ruim ten zuiden van de kaart van deze gids. Binnen het kaartgebied is hij een regelmatige gast en geen broedvogel: eerste waarneming in Spanje in 1992, jaarlijks sinds 1997, met minstens 29 aanvaarde vogels tot 2004 en sindsdien gestaag meer. De meeste zitten rond de Straat van Gibraltar, in Cádiz en Málaga, met waarnemingen tot in Cáceres, Madrid en Segovia en geregeld in Marokko. Sommige vogels blijven jaren: één hield van 1999 tot 2007 een plek in een Portugese kolonie, en in januari 2020 werden twee adulte vogels gepaard met vale gieren gevonden in Cádiz en Málaga. In september 2023 vloog het eerste kruisingsjong uit.
- Doortrek
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Waar en wanneer kijken
Zuid-Spanje, en vooral de Straat van Gibraltar, van maart tot oktober. Kies een voederplaats of een bergpas waar vale gieren doorstromen — Tarifa en de Sierra de la Plata in Cádiz, of de rotskolonies van de Sierra de Grazalema — en werk de groep vogel voor vogel af tussen een uur of tien en drie, wanneer de thermiek alles omhoog brengt. De meeste gevallen komen uit foto's die achteraf zijn nagekeken, dus fotografeer elke gier die afwijkt.
Staat van instandhouding
IUCN: Critically Endangered (ernstig bedreigd). De wereldbevolking wordt op ongeveer 22.000 vogels geschat en neemt in het hele verspreidingsgebied snel af. Vergiftigd aas dat voor roofdieren wordt neergelegd, of door stropers opzettelijk wordt vergiftigd om de gieren te doden die een kadaver verraden, is de belangrijkste oorzaak; daarnaast diergeneesmiddelen waaronder diclofenac, doden voor traditionele geneeskunde en bijgeloof, elektrocutie en aanvaringen met hoogspanningsleidingen en windturbines, en het verdwijnen van grote wilde grazers. De vogels die Spanje bereiken komen uit een bevolking die in haar kerngebied verdwijnt.