Schots sneeuwhoen

Geluid

Een hard, staccato geblaf dat als een waarschuwing over de heide slaat: go-bek, go-bek, go-bek-bek-bek, afgesloten met een grinnikend uk-uk-uk dat wegsterft als de vogel weer gaat zitten. Baltsende hanen roepen ook uit een korte, steil opgaande vlucht. Het meest te horen bij het eerste licht in maart en april; de rest van het jaar hoor je vooral het alarmgeblaf van een vogel die je te dicht bent genaderd.

Herkenning

Fors, rond hoen met een zware snavel en witbevederde poten. Het hele jaar diep roodbruin, de haan warm kastanjekleurig met een dikke rode wenkbrauwroos, de hen doffer en dichter zwart gebandeerd, waardoor ze op de kale grond bijna verdwijnt. Het lijf is donker en egaal, de staart zwart en de ondervleugel wit; die witte ondervleugel en de witte poten zijn in vlucht het duidelijkst. De vlucht is laag en snel, met korte roffelende slagen afgewisseld met lange glijvluchten langs het hellingprofiel.

Verwarrings­soorten

Binnen het geslacht is dit de eenvoudigste vogel, want hij is de enige die nooit wit wordt. Het alpensneeuwhoen, dat in Schotland hoger op dezelfde bergen zit, is in de winter wit met een zwarte staart en bij de haan een zwarte teugelstreep, in de zomer koel grijs met fijne golfbandering en in de herfst egaal asgrijs. Het moerassneeuwhoen van Scandinavië is in de winter eveneens geheel wit maar zonder teugelstreep, in de zomer warm roodbruin met grove bandering en in de herfst warmbruin. De snavel scheidt die twee onderling: zwaar bij het moerassneeuwhoen, tenger bij het alpensneeuwhoen. Verder is op de heide vooral de korhen een valkuil, maar die is grijzer, heeft een gevorkte staart en een witte vleugelstreep.

Leefgebied

Struikheidevelden op zure grond, hoogveen met heide en pijpenstrootje, en aangrenzende schrale graslanden op de hellingen. De vogel eet vrijwel het hele jaar jonge heidescheuten, aangevuld met veenbes, wollegras en insecten voor de kuikens. De beste terreinen zijn een mozaïek van heide van verschillende leeftijd: jonge scheuten als voedsel, oude bulten als dekking.

Verspreiding en trek

Groot-Brittannië en Ierland, van Devon en Wales via de Pennines en het Peak District tot de Schotse Hooglanden en de Buiten-Hebriden. De grootste dichtheden liggen op de beheerde heidevelden van Noord-Engeland en Oost-Schotland. In Ierland is de vogel schaars geworden. Op het vasteland van Europa komt hij niet voor, en dwaalgasten zijn er niet.

• Jaarrond
• Broedvogel (zomer)
• Winter
• Doortrek
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

Rijd in maart of april vroeg over een hoge heideweg in de Cairngorms, over de A939 of over de wegen rond Lochindorb, en stop bij elke roepende vogel. De hanen staan dan graag op een steen of een turfrand langs de weg en laten een auto dicht naderen. Later in het jaar loopt het geblaf terug. Vanaf 12 augustus staat bij veel toegangen tot de heide een bord dat er die dag wordt gejaagd; op zulke dagen kun je het terrein beter mijden.

Staat van instandhouding

Niet bedreigd als vogel, met een Britse populatie in de orde van enkele honderdduizenden paren, maar het beheer eromheen is een van de scherpste natuurdiscussies van het land. Rotatiebranden van heide, intensieve predatorbestrijding en gemedicineerd grit houden de dichtheden hoog voor de drijfjacht, terwijl datzelfde beheer wordt verweten dat het veen laat uitdrogen, koolstof laat vrijkomen en samengaat met de vervolging van blauwe kiekendieven. Schotland heeft daarom sinds 2024 een vergunningplicht ingevoerd voor het schieten van deze vogel en voor het branden van heide; in Engeland loopt dezelfde discussie zonder vergunningstelsel.