Alle soorten › Zangvogels › Lijsters › Zanglijster
Zanglijster
Turdus philomelos | Song thrush | Zorzal común
De zanglijster is de lijster van de tuin en het gemengde bos, en de beste zanger van het geslacht: van februari tot juli klinkt zijn heldere, herhalende strofe vanaf een kale top boven het blad uit. Zijn aambeeld — een steen of stoeprand bezaaid met kapotte slakkenhuizen — is een van de weinige vogelsporen die je zo herkent.
Geluid
De zang is uniek doordat elk motief twee of drie keer, soms vier keer, direct wordt herhaald voordat de vogel een nieuw motief begint: tjuu-tjuu-tjuu … kwiet-kwiet … tsjilp-tsjilp-tsjilp. Hij zingt luid en helder van een hoge, open zangpost, van eind januari tot in juli, het felst in de vroege ochtend en opnieuw in de schemering. De roep is een kort, scherp tsik; de vluchtroep op trek een dun, wat schrapend zip, korter en minder ijl dan dat van de koperwiek.
Opname: Benoît Van Hecke — CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Herkenning
Middelgroot, warm olijfbruin van boven, zonder opvallende koptekening. De onderdelen zijn roomgeel op de borst en wit op de buik, bezaaid met kleine, scherp afgetekende zwarte druppelvlekken die als een pijlpunt naar beneden wijzen. In vlucht toont de ondervleugel een warme okergele tot roodgele kleur, en de vogel oogt kort gestaart, gedrongen en snel. Geslachten gelijk; jonge vogels hebben lichte streepjes op de mantel en dekveren.
Verwarringssoorten
Koperwiek is kleiner en donkerder, met een lange roomwitte wenkbrauwstreep, streepjes in plaats van druppels op de borst en roestrode flanken en ondervleugel. Grote lijster is fors groter, kouder grijsbruin, langer gestaart, met grotere en ronder verspreide vlekken, witte staartpunten en een opvallend witte ondervleugel; hij vliegt bovendien golvend en met tussenpozen gesloten vleugels. Merelvrouwtjes zijn egaler bruin en missen de scherpe druppeltekening.
Leefgebied
Loof-, naald- en gemengd bos met een gesloten struiklaag en vochtige bodem, verder houtwallen, parken, begraafplaatsen, boomrijke tuinen en duinstruweel. Foerageert op regenwormen en slakken in de strooisellaag; op trek en in de winter ook in hagen, wijngaarden en olijfgaarden.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld volgens EUNIS — de Europese standaard voor leefgebieden.
Verspreiding en trek
Van Ierland tot Siberië. In Nederland een zeer talrijke broedvogel van bos, park en tuin; het merendeel trekt in oktober weg en keert in maart terug, maar een deel overwintert. In Spanje broedt hij in de noordelijke helft, in het Cantabrisch gebergte en de Pyreneeën, en in de winter overspoelen Noord-Europese vogels het hele land, tot in de olijfgaarden van Andalusië.
- Jaarrond
- Broedvogel (zomer)
- Winter
- Doortrek
- Trekrichting
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Waar en wanneer kijken
De eerste helft van maart, een half uur voor zonsopgang: de zanglijster begint eerder dan de merel en zingt van de hoogste kale tak in het bos of de straat. Zoek in dezelfde weken naar een aambeeld — een steen met scherven van slakkenhuizen eromheen; ga een paar meter verderop zitten en je ziet de vogel binnen een kwartier terugkomen met de volgende slak.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd, en in Nederland over een langere reeks jaren zelfs toegenomen, al gaat het op de hogere zandgronden slecht. In grote delen van West-Europa daalden de aantallen in de jaren tachtig en negentig sterk door intensivering van de landbouw, het verdwijnen van hagen en het opdrogen van foerageerterreinen; die afname is inmiddels grotendeels tot stilstand gekomen. Strenge winters veroorzaken dips die na een paar zachte jaren weer worden goedgemaakt, en in Zuid-Europa vergt de jacht op trekkende lijsters nog altijd miljoenen vogels per jaar.