Zwarte wouw

Geluid

Buiten de broedplaats meestal zwijgzaam, maar in kolonies en boven voedselplaatsen luidruchtig. De roep is een aangehouden, trillend, bijna hinnikend pieeeh-i-i-i-i-i, dat begint met een hoge, oplopende fluittoon en overgaat in een snel geratel — heel anders dan de klagende, buizerdachtige roep van de rode wouw. Vooral te horen bij een broedkolonie in het voorjaar en boven vuilstorten en visplaatsen waar tientallen vogels bij elkaar komen.

Herkenning

Een middelgrote, langvleugelige roofvogel met een slap, wiegend en eindeloos manoeuvrerend vliegbeeld. De vleugels zijn lang en smal en worden in de zweefvlucht licht naar beneden geknikt, met een vlakke of iets hangende hand; hij draait voortdurend bij met de staart. Die staart is het kenmerk: bruin, vrij lang, en aan het uiteinde ondiep gevorkt — maar de vork verdwijnt zodra hij de staart spreidt, en dan lijkt hij recht afgesneden of zelfs licht bol. Het verenkleed is donker chocoladebruin, van onderen bruin met een vage lichtere handbasis en fijne donkere streping, zonder scherpe contrasten. De kop is iets bleker grijsbruin, de snavelbasis geel, het oog donker. Jonge vogels hebben lichte veerzomen op de dekveren en een bleker, meer gestreept borstbeeld.

Verwarrings­soorten

De rode wouw is de belangrijkste verwarringssoort en het contrast is groot als je weet waar je op moet letten: rode wouw is groter en langvleugeliger, heeft een diep gevorkte, roestrode staart die ook bij spreiden nog ingesneden blijft, een grote witte vlek onder de handpennen, een roestbruin lijf en een bleekgrijze kop. Zwarte wouw is compacter, donkerder en effener, met een ondiepe vork en hooguit een vaag bleek veld in de hand. De bruine kiekendief vliegt met de vleugels in een duidelijke V en heeft een smallere, ongevorkte staart en een veel lichter, zwevender jachtbeeld. Een donkere buizerd heeft veel bredere vleugels, een korte waaierstaart en zeilt met stijve vleugels; de zwarte wouw manoeuvreert onophoudelijk en oogt losser in de arm. Bij twijfel: kijk naar de staart terwijl de vogel draait — de ondiepe vork komt er altijd even doorheen.

Leefgebied

Gebonden aan water en aan gemakkelijk voedsel: rivieren met oeverbos, stuwmeren, rijstvelden, moerassen en delta's, en daarnaast vuilstorten, viskwekerijen, slachtafval en wegbermen met verkeersslachtoffers. Broedt in bomen, vaak in losse kolonies en soms in reigerkolonies of tussen ooievaars. Vist en aast op het wateroppervlak, pikt dode vis en jonge watervogels en jaagt achter maaimachines en branden aan op opgejaagde prooi.

Verspreiding en trek

Broedvogel van vrijwel heel continentaal Europa, met de grootste dichtheden in Spanje, Frankrijk, Duitsland en Oost-Europa; overwintert in Afrika ten zuiden van de Sahara. In Spanje talrijk: tienduizenden paren langs de Taag, de Guadalquivir en de dehesas, en in het voorjaar overal boven dorpen en stuwmeren. In Nederland juist heel schaars — jaarlijks enkele tientallen doortrekkers, vooral in april en mei langs de rivieren en boven de Veluwe, en slechts af en toe een broedgeval. Dat contrast tussen zuid en noord is voor deze soort het verhaal.

• Broedvogel (zomer)
• Winter
• Doortrek
• Trekrichting
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

In Spanje hoef je er nauwelijks moeite voor te doen: rijd in april of mei door de dehesas van Extremadura of langs een groot stuwmeer en tel de wouwen boven de weg. In Nederland is het gericht zoeken: kies een mooie dag in de tweede helft van april of in mei, ga op een telpost of stuwwal staan waar roofvogeltrek langskomt, en scan tussen de buizerds door naar een slanke, donkere vogel met een gevorkte staart en een losse, wiegende vlucht.

Staat van instandhouding

Wereldwijd niet bedreigd (IUCN: Least Concern) en in Europa als geheel stabiel tot licht toenemend, na een herstel in Frankrijk en Duitsland. Het sluiten van open vuilstorten heeft de Spaanse aantallen lokaal doen dalen, en vergiftiging door illegaal uitgelegd aas, loodhagel, aanvaringen met hoogspanning en windturbines en verlies van oeverbos blijven de grootste bedreigingen. De West-Europese populaties zijn bovendien gevoelig voor droogte in de Sahel, waar de vogels overwinteren.