Alle soorten › Kraanvogelachtigen › Kraanvogels › Saruskraanvogel
Saruskraanvogel | Antigone antigone
Sarus Crane | Grulla sarus
De saruskraanvogel is de hoogste vliegende vogel ter wereld en in dit gebied de tweede kraanvogel naast de brolga: lichtgrijs, met een kale, felrode kop en bovenhals waarvan het rood ver op de hals doorloopt, en met roze tot koraalrode poten. In Australië zit hij uitsluitend in het uiterste noorden van Queensland — een klein, geïsoleerd uiteinde van een areaal dat verder in Azië ligt.
Geluid
De roep is een luid, hoog en ver dragend trompetten, een toon hoger dan dat van de Australische kraanvogel; de luchtpijp is verlengd en opgerold in het borstbeen, wat het volume verklaart. Paren roepen in beurtzang met opgeheven snavel, waarbij het vrouwtje twee noten geeft op elke noot van het mannetje. Bij opvliegen klinkt een korte, harde blaf, en jonge vogels bedelen met een hoog gepiep.
Opname: David Darrell-Lambert — CC BY-NC-SA 4.0 · Bharatpur Bird Sanctuary (near Bharatpur), Bharatpur, Rajasthan, India · xeno-canto
Herkenning
Een kraanvogel van ongeveer anderhalve meter lang, staand tot ruim anderhalve meter hoog, met een spanwijdte van twee tot tweeënhalve meter. Het kleed is licht askleurig grijs met zwarte handpennen. De kruin is kaal en grijs, maar kop, keel en bovenhals zijn kaal en felrood, en dat rood loopt door tot een eind op de hals — dat is het kenmerk waarop alles draait. De snavel is lang, recht en grijsgroen, de poten zijn roze tot koraalrood. Jonge vogels hebben een volledig bevederde bruingrijze kop zonder rood. Australische vogels (ondersoort gillae) zijn kleiner en lichter dan de Aziatische.
Verwarringssoorten
De Australische kraanvogel (Antigone rubicunda) is de enige echte verwarring en staat in Noord-Queensland op precies dezelfde stoppelvelden. Bij hem houdt het rood op bij het achterhoofd, hangt een zwart beborstelde keelkwab onder de kop en zijn de poten grijszwart; hij roept bovendien een toon lager. De saruskraanvogel mist de keelkwab, heeft rood tot ver op de hals en roze poten. Let op: de twee kruisen. Die hybriden, in Queensland 'sarolga' genoemd, zijn ruim twee procent van de vogels als je op zicht afgaat, maar genetisch werk aan gevonden veren laat zien dat het tien keer zo vaak gebeurt — een vogel met tussenkenmerken is dus niet met zekerheid te benoemen. Reigers houden op afstand de hals ingetrokken, kraanvogels gestrekt.
Leefgebied
Ondiepe zoetwatermoerassen en overstromingsvlakten van de Golflanden om te broeden, met het nest in of vlak bij ondiep water. In het droge seizoen staan de troepen op geoogste akkers — maïs, pinda en graan — op weiland en op Mitchellgrasland, en slapen ze staand in ondiep water op een open vlakte. Diep water, gesloten bos en steil terrein mijdt hij.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar hoofdgroep en formatie.
Verspreiding en trek
Binnen het kaartvenster van deze gids alleen het uiterste noorden van Queensland. De broedgebieden liggen op de Golfvlakten rond de Mitchell, de Gilbert en de Flinders; in het droge seizoen verzamelen de vogels zich vijfhonderd kilometer verderop op de Atherton Tableland. Daarnaast zijn er verspreide vogels op Kaap York en heel schaars in het Noordelijk Territorium. Dit is een klein, geïsoleerd deel van een verspreidingsgebied dat verder in India, Nepal en Zuidoost-Azië ligt; genetisch werk wijst erop dat de Australische vogels daar al tienduizenden jaren van gescheiden zijn. Pas in 1966 werd de soort formeel voor Australië vastgesteld, al kenden Aboriginal-talen hem daarvoor al.
- Jaarrond
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Waar en wanneer kijken
Ga van juli tot oktober bij zonsopgang naar een moeras of stoppelveld op de Atherton Tableland — Bromfield Swamp, Hasties Swamp en de akkers rond Atherton en Mareeba — en wacht tot de troepen van de slaapplaats komen. Loop dan met de telescoop de koppen langs: rood dat over het achterhoofd heen op de hals doorloopt en roze poten wijzen de saruskraanvogel aan tussen de brolga's, en op de poten alleen kun je bij tegenlicht al kiezen.
Staat van instandhouding
Kwetsbaar (VU). De wereldstand wordt op dertien- tot ruim twintigduizend vogels geschat, waarvan er vijf- tot tienduizend in Australië zitten; de droogseizoenstroepen op de Atherton Tableland tellen bij elkaar achthonderd tot ruim drieduizend vogels, zonder aantoonbare trend. Drooglegging en omzetting van moeras, veranderd waterbeheer en aanvaring met hoogspanningsleidingen en hekken wegen het zwaarst — met ruim twee meter spanwijdte is een draad in het donker dodelijk. Daarbij komen verwilderde varkens die nesten vertrappen, en op de langere termijn de vraag wat de kruising met de Australische kraanvogel met beide soorten doet.
Wetenschappelijke naam
Antigone antigone | (Linnaeus, 1758)
Linnaeus beschreef de soort in 1758 als Ardea antigone, bij de reigers, met India als typelocatie; ze staat nu in Antigone, zodat auteur en jaartal tussen haakjes blijven. Het geslacht Antigone werd in 1853 ingevoerd door Reichenbach. De soortnaam gaat terug op de Griekse verhalen: Linnaeus koos Antigone, de dochter van de Trojaanse koning Laomedon, die in een vogel werd veranderd, en haalde dat verhaal door dat van Gerana, de koningin van de pygmeeën, die om dezelfde reden een kraanvogel werd. De Australische ondersoort gillae werd pas in 1988 benoemd, door Schodde.