ʻAkohekohe | Palmeria dolei

Geluid

Het repertoire bestaat uit korte, harde notities die vaak in paren worden herhaald, een aflopende triller die zich ongeveer om de vijf seconden herhaalt, en een laag klokkend geluid tussen de takken door. Daarnaast komen schorre, keelachtige reeksen voor, die zelden te horen zijn. De roep draagt ver door het natte bos en verraadt de vogel meestal eerder dan het zicht.

Herkenning

Een forse, donkere honingkruiper met een glanzend zwart verenkleed dat over lijf en vleugels dicht bezet is met witgrijze en oranje veertoppen, zodat de vogel op afstand gespikkeld lijkt. Op het voorhoofd staat een borstelige, witgele kuif die over de snavelbasis naar voren wijst; rond het oog en in de nek zitten oranjerode veren. De snavel is zwart, kort en licht gebogen. Jonge vogels zijn bruinzwart en missen het oranje en de volgroeide kuif.

Verwarrings­soorten

De ʻapapane is in hetzelfde bos algemeen, maar veel kleiner, effen karmijnrood met witte onderstaart en zonder kuif. De ʻiʻiwi is vermiljoenrood met zwarte vleugels en een lange, gebogen zalmkleurige snavel. Op enige afstand kan de ʻakohekohe door zijn donkere kleur op een geïntroduceerde Japanse witoog of een spreeuwachtige lijken; de witte voorhoofdskuif en het gespikkelde kleed sluiten die uit.

Leefgebied

Nat en vochtig bergbos met ʻohiʻa lehua en koa (Acacia koa, een inheemse Hawaïaanse boom) op de loefzijde van de Haleakala, tussen ongeveer 1300 en 2200 meter; broeden gebeurt vrijwel alleen boven 1700 meter. Hij voedt zich vooral met nectar uit ʻohiʻa-bloemen en verdedigt bloeiende kronen tegen andere nectarvogels. Lager gelegen bos, waar muggen het hele jaar actief zijn, wordt gemeden.

Verspreiding en trek

Het hele areaal beslaat nog een strook nat bos op oostelijk Maui, verdeeld over twee kernen aan weerszijden van de Koolau Gap, met onder meer het Waikamoi-reservaat en het Hanawi Natural Area Reserve. Vroeger kwam de soort ook op Molokaʻi voor; daar is de laatste waarneming van rond 1907. Het huidige bewoonde oppervlak is een fractie van het historische en schuift nog steeds naar boven.

• Jaarrond

Waar en wanneer kijken

De grootste kans geeft een bloeiende ʻohiʻa-kroon langs de Hosmer Grove- en Waikamoi-route in Haleakala National Park, vroeg op de ochtend als de vogels actief zijn bij de bloemen. Zoek naar een forse donkere vogel die andere nectarvogels wegjaagt; het witte voorhoofd licht op tegen het donkere bladerdek, ook als de rest van het kleed zwart lijkt.

Staat van instandhouding

De soort staat als ernstig bedreigd (CR) op de Rode Lijst. Schattingen uit het begin van deze eeuw kwamen op bijna vierduizend vogels; latere tellingen liggen aanzienlijk lager en laten een doorgaande afname zien. De belangrijkste oorzaak is vogelmalaria, overgebracht door de geïntroduceerde mug Culex quinquefasciatus, die door de opwarming steeds hoger in het bos doordringt en de laatste malariavrije zone laat krimpen. Daarnaast spelen aantasting van het bos door varkens en geiten, en predatie door ratten. Op Maui lopen proeven met het uitzetten van mannetjesmuggen die besmet zijn met een onverenigbare Wolbachia-stam om de muggenpopulatie te verlagen.

Wetenschappelijke naam

Palmeria dolei | (Wilson, 1891)

Scott Barchard Wilson beschreef de soort in 1891 als Himatione dolei; omdat ze later in een eigen geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Palmeria is genoemd naar Henry C. Palmer, de verzamelaar die voor Walter Rothschild op de Hawaïaanse eilanden werkte. De soortnaam dolei eert Sanford Ballard Dole, jurist op Hawaï en later president van de Republiek Hawaï. De Hawaïaanse naam ʻakohekohe is klanknabootsend en verwijst naar de roep. Het beschreven exemplaar kwam van Maui.