Alle soorten › Stormvogelachtigen › Pijlstormvogels › Newells pijlstormvogel
Newells pijlstormvogel | Puffinus newelli
Newell's Shearwater | Pardela de Newell
Newells pijlstormvogel is een kleine, zwart-witte pijlstormvogel die uitsluitend op de Hawaïaanse eilanden broedt, en dan nog vrijwel alleen hoog in de beboste bergen van Kauaʻi, ver van de kust waar de meeste van zijn verwanten nestelen. Onder zijn Hawaïaanse naam 'a'o, naar zijn blaffende roep, is hij sinds de jaren negentig van de vorige eeuw in een vrije val terechtgekomen en geldt hij nu als ernstig bedreigd.
Geluid
Alleen 's nachts, wanneer de vogels vanaf zee naar hun bergholen vliegen, is Newells pijlstormvogel te horen: een hard, schor geblaf, vaak vergeleken met het balken van een ezel, weerklinkt dan boven Kauaʻi en gaf de soort zijn Hawaïaanse naam 'a'o. Overdag, op zee, is hij stil. Doordat de vlucht naar de kolonie 's nachts plaatsvindt, raken vooral jonge vogels de weg kwijt door kunstlicht van steden en wegen; het is dan ook eerder dit verdwaalde geblaf onder straatlantaarns dan een roep in het wild waarmee de meeste mensen de soort leren kennen.
Opname: Tim Holland — CC BY-NC-SA 4.0 · Pu'u O Kila Lookout (past lookout along ridge), Kauai County, Hawaii, United States · xeno-canto
Herkenning
Een kleine pijlstormvogel, zwart van boven en wit van onder, met een scherpe grens tussen beide kleuren en een witte vlek op de flank die als een 'zadeltas' achter de vleugel uitsteekt. De snavel is dun en donker, de staart lang voor een pijlstormvogel. Mannetje, vrouwtje en jong verschillen niet in kleed. In vlucht is de vleugelslag sneller en gejaagder dan bij de grotere pijlstormvogels, met kortere glijfases.
Verwarringssoorten
De wigstaartpijlstormvogel (Ardenna pacifica), waarmee hij regelmatig gemengde groepen vormt bij de kolonies, is aanzienlijk groter, met een lange, spits toelopende staart en een tragere, meer dragende vlucht; de lichte vorm van die soort heeft bovendien een vuilbruine in plaats van scherp zwarte bovenkant. De hawaiistormvogel (Pterodroma sandwichensis) is eveneens groter en zwaarder, met een dikkere snavel en een geheel andere, hoog boven het water zwevende vliegstijl. Op straat, waar verdwaalde jonge vogels 's nachts neerstorten, wordt Newells pijlstormvogel het vaakst verward met jonge stormvogeltjes, die echter veel kleiner zijn en een gevorkte staart hebben.
Leefgebied
Op zee is Newells pijlstormvogel een vogel van warm, open water in de tropische en subtropische Grote Oceaan, waar hij overdag in groepen naar vis en inktvis duikt. Voor het broeden wijkt hij sterk af van de meeste pijlstormvogels: hij graaft zijn hol niet aan de kust, maar diep in de bergen, in dicht begroeide, vochtige hellingen tot boven de duizend meter, soms tientallen kilometers van zee. Laag, open terrein aan de kust, waar veel andere pijlstormvogels broeden, gebruikt hij vrijwel niet.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld volgens de USNVC — de vegetatie-indeling van de Verenigde Staten en Canada — en CMECS voor zee en kust.
Verspreiding en trek
De hoofdkolonies liggen op Kauaʻi, rond het Alakaʻi-plateau en de bergen bij Mokolea; kleinere aantallen broeden op Molokaʻi en Hawaiʻi, en mogelijk nog op Maui, Oʻahu en Lanaʻi. Buiten het broedseizoen verspreidt de soort zich over het tropische deel van de Grote Oceaan, zuidwaarts tot in de wateren bij Japan en de Marianen en tot in het zuidwesten van de Grote Oceaan bij Nieuw-Caledonië, de Solomonseilanden en Vanuatu. Tussen 1993 en 2013 is de populatie, gemeten met radar boven de vliegroutes naar de kolonies, met ongeveer vierennegentig procent ingestort — een van de scherpste bekende dalingen bij een Noord-Amerikaanse zeevogel.
- Broedvogel (zomer)
Waar en wanneer kijken
Op zee wordt Newells pijlstormvogel binnen dit gebied vrijwel alleen gezien tijdens een gespecialiseerde boottocht bij Kauaʻi; daarnaast belanden eind zomer en in de herfst verzwakte jonge vogels na hun eerste nachtvlucht soms verdwaald op straat of in tuinen op Kauaʻi. Vind je zo'n vogel, breng hem dan naar een lokaal opvangpunt van het reddingsproject voor pijlstormvogels — met een beetje hulp vliegt hij alsnog naar zee.
Staat van instandhouding
De soort gold in het midden van de jaren negentig nog als een van de talrijkste zeevogels van Kauaʻi, met naar schatting vierentachtigduizend vogels, maar is sindsdien ernstig achteruitgegaan en geldt nu als ernstig bedreigd (CR). Kunstlicht van steden en wegen trekt uitvliegende jongen aan, die vervolgens verongelukken tegen gebouwen en elektriciteitsdraden; geïntroduceerde ratten, katten, varkens en Amerikaanse kerkuilen vormen daarnaast een bedreiging voor eieren en jongen in de bergholen. Een jaarlijkse reddingsactie voor verdwaalde jongen en groeiende roofdierbestrijding rond de kolonies remmen de achteruitgang enigszins.
Wetenschappelijke naam
Puffinus newelli | Henshaw, 1900
Henry W. Henshaw beschreef de soort in 1900 als Puffinus newelli, vernoemd naar broeder Matthias Newell, die het type-exemplaar op Maui verkreeg; het geslacht Puffinus, ingevoerd door Brisson in 1760, is sindsdien onveranderd, dus zonder haakjes om auteur en jaartal. De typelocatie ligt in Waihe'e Valley op Maui. Lange tijd gold Newells pijlstormvogel als een ondersoort van de Townsendpijlstormvogel; sinds hij als eigen soort wordt erkend, draagt hij zijn eigen naam naast die van zijn Mexicaanse verwant.