Alle soorten › Gierzwaluwachtigen › Gierzwaluwen › Schoorsteengierzwaluw
Schoorsteengierzwaluw | Chaetura pelagica
Chimney Swift | Vencejo de chimenea | Andorinhão-migrante
De schoorsteengierzwaluw broedt in het oosten van Noord-Amerika, vooral in schoorstenen, en overwintert in het westelijke Amazonegebied. Het gidsgebied ligt dus midden in zijn winterkwartier en op zijn trekroute. Tijdens de trek slapen vogels soms in grote aantallen samen in schoorstenen of holle bomen.
Geluid
Een snel, hoog, kwetterend getjilp van korte tjiptonen, vaak tot een droge rateling versneld; groepen zijn vooral bij slaapplaatsen te horen.
Opname: Stanislas Wroza — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
12–13 cm, sigaarvormig, met smalle, gebogen vleugels en een korte staart met uitstekende schachtpunten. Vrijwel egaal donker grijsbruin, de keel en bovenborst lichter grijs; de stuit is nauwelijks lichter dan de rug. De seksen zijn gelijk.
Verwarringssoorten
Chapmans gierzwaluw Chaetura chapmani is iets groter en donkerder, met een meer glanzende rug en een donkerder keel; buiten de trektijden is een egaal donkere Chaetura in het laagland eerder deze soort. Sicks gierzwaluw Chaetura meridionalis lijkt sterk, maar heeft een iets lichtere, grijsbruine stuit en is in de zuidelijke winter aanwezig. De grijsstuitgierzwaluw Chaetura cinereiventris en Todds gierzwaluw Chaetura egregia hebben een duidelijk lichte stuit.
Leefgebied
Boven laaglandbos, rivieren, open land en dorpen en steden; tijdens de trek ook boven de dalen van de Andes. Jaagt op kleine vliegende insecten, vaak hoog. Slaapt in schoorstenen, holle bomen en andere holten. Broedt niet in het gidsgebied; in Noord-Amerika wordt het nest, een halve kom van takjes, met speeksel tegen de binnenwand van een schoorsteen gelijmd.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
In Colombia doortrekker, vooral langs de Caribische kust, in de dalen van de Andes en in het oostelijke laagland. In Ecuador doortrekker en wintergast, vooral in het oosten. In Peru overwintert hij vooral in het oostelijke laagland, met waarnemingen langs de kust. In Bolivia schaars in het noorden. Ontbreekt op de Galápagos. Buiten het gidsgebied broedend in het oosten van Noord-Amerika; overwintert ook in het westen van Amazonisch Brazilië.
- Wintergast (ca. okt–mrt)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Let in oktober–november en maart–april op groepen gierzwaluwen boven steden en rivieren in het Amazonelaagland van Peru en Ecuador, bijvoorbeeld rond Iquitos. Slaapplaatsen in schoorstenen of holle bomen trekken in de schemering grote aantallen.
Staat van instandhouding
Kwetsbaar. De broedstand in Noord-Amerika is in enkele decennia sterk afgenomen, vermoedelijk door minder vliegende insecten en het verdwijnen van geschikte schoorstenen. Over bedreigingen in het winterkwartier is weinig bekend.
Wetenschappelijke naam
Chaetura pelagica | (Linnaeus, 1758)
Linnaeus beschreef de soort in 1758 als Hirundo Pelagica; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Chaetura werd in 1826 ingevoerd door Stephens. De geslachtsnaam komt van Grieks khaitē, 'lang haar, borstel', en oura, 'staart', naar de stekelige uiteinden van de staartveren. De soortnaam pelagica komt van Grieks pelagikos, 'van de zee'. Waarschijnlijk doelt dit op de zwervende leefwijze en niet op de zee. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit South Carolina, Verenigde Staten.