Alle soorten › Valkachtigen › Valken › Afrikaanse boomvalk
Afrikaanse boomvalk | Falco cuvierii
African Hobby | Alcotán Africano
De Afrikaanse boomvalk is een kleine, donkere valk met diep roodbruine onderdelen, een snelle luchtjager op insecten, vogels en vleermuizen. In zuidelijk Afrika is hij vooral een vogel van de vochtige bossavannes in het noorden, en overal onopvallend en schaars.
Geluid
Een hoog, snel kie-kie-kie-kie en een schel kiew, vooral rond het nest en bij het jagen in de schemering.
Opname: Paul Lenrumé — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
Ongeveer 28 cm, compact met lange, spitse vleugels en een vrij korte staart. De bovendelen zijn donker leigrijs tot zwartachtig, de kop donkerder met een brede zwarte baardstreep. Keel en wangen zijn licht roodbruin, de rest van de onderdelen diep roodbruin met fijne zwarte schachtstreepjes. De ondervleugel is roodbruin en fijn gebandeerd. Washuid, oogring en poten zijn geel. De jonge vogel is bruiner boven en zwaarder gestreept onder.
Verwarringssoorten
De boomvalk (Falco subbuteo) heeft witte wangen en een witte, zwaar gestreepte borst, met roodbruin alleen op de broek. De Taitavalk (Falco fasciinucha) is gedrongener, met een witte keel, roodbruine nekvlekken en een grijzere rug, en is aan kliffen gebonden. De lannervalk (Falco biarmicus) is veel groter, met een roodbruine kruin en bleke onderdelen.
Leefgebied
Vochtige open bossavanne en miombo, rivierbos, bosranden en boomrijke dorpen en steden, vaak bij water. Jaagt vooral in de ochtend- en avondschemering in snelle, wendbare vlucht op vliegende termieten en andere insecten, zwaluwen, gierzwaluwen en vleermuizen. Broedt in de droge tijd (augustus tot november) in oude nesten van kraaien en roofvogels, of op een palm.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
In het gebied vooral in Angola, Zambia, Malawi en het noorden van Mozambique; schaars in Zimbabwe en het noorden van Botswana, en in het noordoosten van Zuid-Afrika (Limpopo, Mpumalanga, KwaZulu-Natal) een zeldzame zomergast. Daarbuiten wijdverbreid in Afrika bezuiden de Sahara, van Senegal tot Ethiopië.
- Zomergast (ca. okt–mrt)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Zoek in de schemering boven rivierbos en dorpen in Zambia of Malawi naar een donkere valk die tussen zwermen termieten en gierzwaluwen jaagt. Gebruik bij een zittende vogel de roodbruine wang en keel om hem van de boomvalk te onderscheiden.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd, maar in het zuiden van zijn areaal schaars en slecht bekend. De soort past zich goed aan boomrijke nederzettingen aan; het gebruik van insecticiden kan plaatselijk van invloed zijn op de beschikbaarheid van prooien.
Wetenschappelijke naam
Falco cuvierii | Smith, 1830
Smith beschreef de soort in 1830 en plaatste haar meteen in het geslacht waarin ze nog altijd staat. Het geslacht Falco werd in 1758 ingevoerd door Linnaeus. Falco is het Latijnse woord voor 'valk', mogelijk verwant aan falx, 'sikkel', naar de gebogen vorm van klauwen of vleugels. cuvierii eert de Franse natuuronderzoeker Georges Cuvier (1769–1832), grondlegger van de vergelijkende anatomie. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Zuid-Afrika (niet nader bepaald).