Alle soorten › Spechtachtigen › Afrikaanse baardvogels › Gespikkelde ketellapper
Gespikkelde ketellapper | Pogoniulus scolopaceus
Speckled Tinkerbird | Barbudito Escolopáceo
De gespikkelde ketellapper is een grote, onopvallend getekende ketellapper uit de West- en Centraal-Afrikaanse bossen, die het gebied alleen in het noorden van Angola bereikt. Zijn eindeloos herhaalde, tikkende roep is in bosranden vaak het enige teken van zijn aanwezigheid.
Geluid
Een lange, eentonige reeks droge tikken, tok-tok-tok-tok, die kan versnellen tot een ratelende tril; daarnaast een snelle reeks hogere pi-pi-pi-pi-tonen. Roept geduldig en lang vanaf één zitplaats hoog in een boom.
Opname: Jaap van der Waarde — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
Ongeveer 11–12 cm, groter en zwaarder dan de andere ketellappers. De bovendelen zijn zwartbruin met dichte gelige of okerkleurige vlekjes en schubjes, de vleugel met gelige randen. Keel en onderdelen zijn vuilwit tot bleekgeel met donkere spikkels en schubben, vooral op borst en flanken. Het gezicht mist heldere strepen; de iris is bij volwassen vogels licht, geelachtig tot witachtig, wat het gezicht een starende uitdrukking geeft. De snavel is zwart. De seksen zijn gelijk; jonge vogels hebben een donker oog en minder scherpe spikkels.
Verwarringssoorten
De geelkeelketellapper (Pogoniulus subsulphureus) en de geelstuitketellapper (Pogoniulus bilineatus) zijn kleiner, hebben een zwarte rug met duidelijke gele of witte gezichtsstrepen en een gele stuit. De kleinste honingspeurder (Indicator exilis) heeft een olijfgroene rug zonder spikkels, een dunne snavel en witte buitenste staartpennen. De gespikkelde tekening zonder gezichtsstrepen en het lichte oog maken de soort herkenbaar.
Leefgebied
Randen van vochtig laaglandbos, secundair bos, open plekken, galerijbos en boomrijk cultuurland, vaak hoog in de kruinen. Eet vooral bessen van maretakken en vijgen, aangevuld met insecten; speelt een rol bij de verspreiding van maretakken. Hakt een kleine nestholte uit in een dode tak.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
In het gebied in het noorden van Angola, van Cabinda en de provincies Zaire en Uíge oostwaarts tot in Lunda Norte, meest in galerijbos en bosranden. Buiten het gebied van Sierra Leone en Guinee door het West- en Centraal-Afrikaanse bosgebied tot Zuid-Soedan, Oeganda en het westen van Kenia.
- Jaarrond
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Luister in bosranden en open plekken naar de tikkende reeks en zoek dan in de toppen van bomen met maretakken; de vogel blijft vaak lang op dezelfde tak zitten. Een telescoop helpt om het lichte oog en de spikkels te zien.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd en in het grootste deel van het areaal algemeen. Past zich goed aan secundair bos en cultuurland aan. In Angola is de soort plaatselijk en weinig onderzocht.
Wetenschappelijke naam
Pogoniulus scolopaceus | (Bonaparte, 1850)
Bonaparte beschreef de soort in 1850 als Xylobucco scolopaceus; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Pogoniulus werd in 1842 ingevoerd door De Lafresnaye. Pogoniulus is een verkleinvorm van Pogonias, van het Griekse pōgōnias, 'gebaard' — dus 'baardvogeltje', passend bij deze kleinste baardvogels. scolopaceus betekent 'snipachtig', naar Scolopax (houtsnip) — naar het fijn gespikkelde verenkleed. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Ashanti, Ghana.