Alle soorten › Kraanvogelachtigen › Kraanvogels › Grijze kroonkraanvogel
Grijze kroonkraanvogel | Balearica regulorum
Grey Crowned Crane | Grulla Coronada Cuelligrís
De grijze kroonkraanvogel is een vogel van het Afrikaanse moeras: grijs van lijf, met een waaier van stijve, strokleurige veren op de kruin, witte wangen en een rode keellel. Anders dan de echte kraanvogels roest hij in bomen. Het is de nationale vogel van Oeganda en tegelijk een soort die over zijn hele areaal snel achteruitgaat.
Geluid
Een diep, trompetterend, tweelettergrepig oe-wang of mahem, over grote afstand hoorbaar, vaak in duet. Tijdens de balts ook een dof, resonerend boemen met opgeblazen keelzak, oemp-oemp, waarvan de richting ook van dichtbij slecht te bepalen is. Paren dansen met gespreide vleugels, sprongen en buigingen.
Opname: isaac kilusu — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
100–110 cm hoog, spanwijdte 180–200 cm. Het lichaam is lichtgrijs, de hals iets bleker, met lange, lancetvormige grijze veren die over de borst hangen. Op de kop een fluwelig zwart voorhoofd met daarachter een kroon van goudgele, borstelige veren. De naakte wangvlek is wit met een rood randje bovenaan, en onder de kin hangt een kleine rode lel. De vleugels zijn wit met goudbruine dekveren en zwarte handpennen, wat in de vlucht een groot wit vleugelveld geeft. De snavel is kort en zwart, de poten zijn zwart. De geslachten zijn gelijk. Jonge vogels zijn grijsbruin met een kleine, bruinige kroon en een bevederde, rossige wang.
Verwarringssoorten
Binnen het gebied geen echte verwarring: geen andere vogel draagt zo'n gouden kroon. De paradijskraanvogel Grus paradisea is egaal blauwgrijs zonder kroon en met slepen tot op de grond. De lelkraanvogel Grus carunculata is veel groter, met een witte hals en twee witte, bevederde lellen. In de vlucht kan het witte vleugelveld aan een ooievaar doen denken, maar de hals is gestrekt en de kroon zichtbaar.
Leefgebied
Vlakke moerassen, vleien en overstroomde graslanden, meestal met open water in de buurt, en in het hoogland ook weiden, maïsstoppels en omgeploegde akkers. Broedt in hoge zeggen en biezen, in ondiep water. Anders dan andere kraanvogels slaapt hij in hoge bomen bij het water. Het voedsel bestaat uit zaden, knollen, insecten, kikkers en kleine gewervelden, bijeengezocht al lopend met stampende voeten.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
In het gebied vooral in het oosten: in Zuid-Afrika in het hoogland van Mpumalanga, de middellanden van KwaZulu-Natal en het noordoosten van de Oost-Kaap, verder in Eswatini, de Oostelijke Hooglanden en het centrale plateau van Zimbabwe, het midden van Mozambique, Malawi en Zambia (Kafuevlakte, Bangweulu, Luangwa). In Botswana en de Zambeziregio van Namibië schaars in de Okavangodelta en langs de Chobe, in Angola vooral in het oosten. Daarbuiten in Oost-Afrika tot Oeganda en Kenia en in het oosten van Congo-Kinshasa.
- Jaarrond
- Zomergast (ca. okt–mrt)
- Wintergast (ca. apr–sep)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
In Zuid-Afrika het best te zien in de vleien rond Wakkerstroom, Dullstroom en de middellanden van KwaZulu-Natal; in Zambia op de Kafuevlakte en in het Bangweulumoeras, soms in groepen van honderden buiten de broedtijd. Let in de late middag op paren die naar hun slaapbomen vliegen, en in de vroege ochtend op het trompetterende duet boven het moeras.
Staat van instandhouding
Bedreigd op de Rode Lijst: de wereldpopulatie is in enkele decennia meer dan gehalveerd. Oorzaken zijn het droogleggen en in cultuur brengen van moerassen, overbegrazing, het wegvangen van jongen en eieren voor de handel en als huisdier, vergiftiging en aanvaringen met hoogspanningslijnen. In Zuid-Afrika is de populatie door beschermingsprojecten redelijk stabiel; beheerafspraken met boeren over broedvleien en het markeren van hoogspanningslijnen zijn de belangrijkste maatregelen.
Wetenschappelijke naam
Balearica regulorum | (Bennett, 1834)
Bennett beschreef de soort in 1834 als Anthropoïdes Regulorum; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Balearica werd in 1760 ingevoerd door Brisson. Balearica is Latijn voor 'van de Balearen'; waarom de kroonkraanvogel naar deze Middellandse Zee-eilanden is genoemd, waar hij niet voorkomt, is onduidelijk. regulorum is Latijn voor 'van de vorsten' — naar de gouden kuif die als een kroon op de kop staat. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Zuid-Afrika (niet nader bepaald).