Alle soorten › Hoppen en neushoornvogels › Kakelaars › Groene kakelaar
Groene kakelaar | Phoeniculus purpureus
Green Wood Hoopoe | Abubilla Arbórea Verde
De groene kakelaar is een lange, donker glanzende vogel met een rode, gebogen snavel en rode poten, die in luidruchtige familiegroepen door het bosveld trekt. Het schaterende koor dat de groep inzet, heeft de soort de Afrikaanse bijnaam 'kakelaar' opgeleverd.
Geluid
Een luid, kakelend en schaterend koor, kek-kek-kek-kakakaka, dat door de hele groep wordt aangezwollen en afgebroken, vaak begeleid door wippende staarten en buigende lijven. Daarnaast een scherp kak als contactroep.
Opname: Walter Wallner — CC BY-NC-SA 4.0 · ingekort tot de eerste 60 s, mono · xeno-canto
Herkenning
Ongeveer 34 cm, waarvan de helft staart. Het verenkleed is zwart met een sterke groene glans op kop, mantel en borst en een paarsblauwe glans op rug en staart. De vleugels hebben een witte band over de handpennen en de lange, getrapte staart draagt witte vlekken nabij de punt; beide vallen vooral in de vlucht op. Snavel en poten zijn rood. De snavel van het mannetje is langer en sterker gebogen dan die van het vrouwtje; jonge vogels hebben een kortere, zwartachtige snavel en doffer verenkleed.
Verwarringssoorten
De Damarakakelaar (Phoeniculus damarensis) in het noordwesten van Namibië en het zuidwesten van Angola is groter, met een paarse in plaats van groene glans op de mantel; waar beide soorten elkaar raken komen mengvormen voor. De Zuid-Afrikaanse boomhop (Rhinopomastus cyanomelas) is veel kleiner, heeft een zwarte, sterk sikkelvormige snavel en zwarte poten en leeft niet in groepen.
Leefgebied
Bosveld, acaciasavanne, rivierbos en de randen van kustbos, ook grote tuinen, parken en plantages met oude bomen. Klautert over stammen en dikke takken en peutert met de snavel insecten, larven, spinnen en duizendpoten uit schors en spleten. Slaapt en broedt in boomholten; de groep helpt gezamenlijk bij het grootbrengen van de jongen.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
Verspreid over het grootste deel van het gebied: Zuid-Afrika (vooral oost en noord, langs de kust tot in de West-Kaap), Eswatini, Mozambique, Zimbabwe, Botswana, Zambia, Malawi, Angola en het noorden van Namibië. Ontbreekt in de droge Karoo, de Namib en de hoogste delen van Lesotho. Verder over een groot deel van Afrika ten zuiden van de Sahara.
- Jaarrond
- Zomergast (ca. okt–mrt)
- Wintergast (ca. apr–sep)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Jaarrond en vaak eerst gehoord: het uitgelaten gekakel verraadt een groep van vijf tot tien vogels die van boom naar boom trekt. In tuinen en rustkampen komt de soort op vaste tijden langs; volg de groep bij zonsondergang om de slaapholte te vinden.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd en algemeen. De soort profiteert van tuinen en plantages met oude bomen, maar is afhankelijk van boomholten om te slapen en te broeden; waar dode en holle bomen worden verwijderd, verdwijnt de groep. Nestkasten worden goed aangenomen.
Wetenschappelijke naam
Phoeniculus purpureus | (Miller, 1784)
Miller beschreef de soort in 1784 als Promerops purpureus; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Phoeniculus werd in 1821 ingevoerd door Jarocki. Phoeniculus is een verkleinwoord van het Griekse phoinix, 'karmozijnrood', naar de dunne rode snavel. purpureus is Latijn voor 'purperkleurig' — naar de purperen en groene metaalglans van het verenkleed. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit 'India en Afrika' (niet nader bepaald).