Alle soorten › Kraanvogelachtigen › Rallen › Porseleinhoen
Porseleinhoen | Porzana porzana
Spotted Crake | Polluela Pintoja
Het porseleinhoen is een kleine, fijn wit gespikkelde ral die in Eurazië broedt en in klein aantal tot in zuidelijk Afrika overwintert. Hij wordt hier weinig gezien, meestal als een enkele vogel aan de modderrand van een moeras na goede regens.
Geluid
In Afrika meestal zwijgend. Soms een kort, scherp kek of een zacht gekwaak. De zweepslagachtige roep, hwit, herhaald in de nacht, is in het broedgebied bekend maar wordt hier zelden gehoord.
Opname: János Schadl — CC BY-NC-SA 4.0 · ingekort tot de eerste 60 s, mono · xeno-canto
Herkenning
Ongeveer 23 cm, compact, met een korte gele snavel met een rode basis. De bovendelen zijn olijfbruin met zwarte veermiddens en fijne witte streepjes en stippen; kop, hals en borst zijn grijs tot bruingrijs, dicht bezaaid met witte stipjes. De flanken zijn bruin met witte bandering en de onderstaartdekveren egaal lichtbruin, een goed kenmerk wanneer de vogel met de staart wipt. De poten zijn groenachtig. Buiten de broedtijd is het grijs op de kop bruiner en de snavelbasis doffer. Jonge vogels hebben een bruinere kop met minder grijs.
Verwarringssoorten
Het klein waterhoen (Zapornia parva) en het kleinst waterhoen (Zapornia pusilla) zijn kleiner, missen de dichte witte stippen op kop en borst en hebben geen lichtbruine onderstaart; het kleinst waterhoen heeft een zwart-wit gebandeerde onderstaart. Het Afrikaans porseleinhoen (Aenigmatolimnas marginalis) heeft lichte lengtestrepen in plaats van stippen, een groenige snavel en een roestbruine onderstaart. De Afrikaanse kwartelkoning (Crecopsis egregia) heeft een blauwgrijze borst zonder stippen en scherp gebandeerde flanken.
Leefgebied
Ondiepe zoetwatermoerassen met een afwisseling van laag riet, zeggen, overstroomd gras en open modder, randen van tijdelijke vleien, vloedvlakten en rioolzuiveringsvijvers. Eet waterinsecten, larven, kleine slakken en zaden, vaak aan de rand van de vegetatie.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
Schaars en onregelmatig, vooral in het noorden van het gebied: Zambia, Zimbabwe, Malawi, het noorden van Botswana (Okavango) en het noordoosten van Namibië, met verspreide waarnemingen in het noorden en oosten van Zuid-Afrika (Gauteng, Limpopo, KwaZoeloe-Natal) en in Mozambique en Angola. Broedt van West-Europa tot Centraal-Azië en overwintert vooral in Afrika ten zuiden van de Sahara en in Zuid-Azië.
- Zomergast (ca. okt–mrt)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Zoek na een regenrijk seizoen, in januari tot maart, langs modderranden van ondiepe vleien en rioolvijvers, liefst vroeg in de ochtend en vanuit een schuilhut. Let op het wippen van de staart met de lichtbruine onderstaart. Waarnemingen in Zuid-Afrika zijn zeldzaam genoeg om te melden bij de lokale rariteitencommissie.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd op wereldschaal, maar in delen van Europa afgenomen door verlies van ondiepe moerassen. In zuidelijk Afrika hangt de aanwezigheid van de soort sterk af van regenval en het behoud van tijdelijke vleien en vloedvlakten.
Wetenschappelijke naam
Porzana porzana | (Linnaeus, 1766)
Linnaeus beschreef de soort in 1766 als Rallus Porzana; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Porzana werd in 1816 ingevoerd door Vieillot. Porzana is een gelatiniseerde Venetiaanse volksnaam voor de kleine rallen. De soortnaam herhaalt de geslachtsnaam. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Frankrijk.