Alle soorten › Roofvogels › Havikachtigen › Steppearend
Steppearend | Aquila nipalensis
Steppe Eagle | Águila Esteparia
De steppearend is een grote, donkerbruine arend van de Euraziatische steppen die in de zuidelijke zomer naar oostelijk en zuidelijk Afrika trekt. In het gebied was hij ooit een vertrouwde verschijning bij termietenzwermen en queleakolonies, maar na een ineenstorting van de wereldpopulatie is hij een zeldzaamheid geworden.
Geluid
In het overwinteringsgebied zwijgzaam. Soms een laag, blaffend kau of een schor kraaiend geluid bij ruzie om voedsel.
Opname: Bo Shunqi 薄顺奇 — CC BY-NC-SA 4.0 · ingekort tot de eerste 60 s, mono · xeno-canto
Herkenning
65–81 cm, spanwijdte 165–214 cm. Een zware arend met een krachtige snavel, een lange mondspleet die tot achter het oog doorloopt en een ovale neusopening. Volwassen vogels zijn egaal donkerbruin met vaak een roestbruine vlek op de achterkop; van onderen zijn de slagpennen en staart dicht en fijn gebandeerd met een donkere achterrand. De vleugels zijn lang en breed met ‘vingers’ van zeven handpennen. Jonge vogels zijn lichter, grijsbruin tot melkchocoladebruin, met een opvallende brede witte band over de ondervleugel, een witte achterrand aan vleugel en staart en een witte stuit. Onvolwassen vogels houden resten van die witte band gedurende enkele jaren. De vleugels worden in zweefvlucht vlak of licht omlaag gehouden.
Verwarringssoorten
De savannearend Aquila rapax is kleiner, heeft een mondspleet die slechts tot onder het midden van het oog reikt, is meestal lichter en ruiger van tint en mist bij jongen de witte vleugelband. De schreeuwarend Clanga pomarina is kleiner en slanker, met een ronde neusopening, een dunnere snavel en licht hangende handpennen. De zwarte arend Aquila verreauxii is zwart met een witte rug en heeft een heel ander vliegbeeld.
Leefgebied
Open en half-open savanne, doornveld, Kalahari-doornveld en mopaneveld, ook grasland en landbouwgrond. Zoekt zwermende termieten, jonge queleas en knaagdieren; loopt graag op de grond en eet ook aas. Groepen kunnen zich verzamelen waar veel voedsel is en volgen fronten van onweersbuien.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
Vooral in het noorden en midden van het gebied: Botswana, Zimbabwe, Zambia, het noorden en oosten van Namibië, het westen van Mozambique en het noorden van Zuid-Afrika (Limpopo, Noordwest, de Noordkaap en het Kgalagadi-gebied); onregelmatig in Malawi en Angola en verder zuidwaarts. Broedt in de steppen van Zuid-Rusland en Kazachstan tot Mongolië en China; overwintert in Oost- en zuidelijk Afrika, het Midden-Oosten en Zuid-Azië.
- Zomergast (ca. okt–mrt)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Controleer in december–februari elke groep arenden bij termieten of een queleakolonie: tussen de schreeuwarenden en savannearenden kan een steppearend zitten. Let op de mondspleet tot achter het oog en de ovale neus bij zittende vogels; vliegende jongen zijn aan de brede witte vleugelband direct herkenbaar. Oudere vogels in het gebied dragen soms kleurringen of een satellietzender.
Staat van instandhouding
Bedreigd op de Rode Lijst, na een zeer snelle afname sinds de jaren negentig. De belangrijkste oorzaak is elektrocutie aan slecht geïsoleerde elektriciteitsmasten in de broedgebieden in Rusland en Kazachstan, met daarnaast omzetting van steppe in akkerland, vergiftiging met diclofenac en andere middelen in Zuid-Azië, en verstoring bij het nest. In zuidelijk Afrika is de soort nu veel schaarser dan in de handboeken van enkele decennia terug.
Wetenschappelijke naam
Aquila nipalensis | Hodgson, 1833
Hodgson beschreef de soort in 1833 en plaatste haar meteen in het geslacht waarin ze nog altijd staat. Het geslacht Aquila werd in 1760 ingevoerd door Brisson. Aquila is Latijn voor 'arend', mogelijk van aquilus 'donker van kleur'. nipalensis betekent 'uit Nepal', waar het typeexemplaar werd verzameld, vermoedelijk van een doortrekkende vogel. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Nepal.