Eleonora's valk | Falco eleonorae

Geluid

Bij de kolonie luidruchtig: een hard, nasaal en schor kjè-kjè-kjè-kjaa, dieper en rauwer dan de roep van een boomvalk, en een aangehouden, schril alarm zodra iemand de klif nadert. Buiten de kolonie zwijgzaam. Augustus en september zijn de maanden waarin het geluid boven de nestkliffen vrijwel onafgebroken te horen is.

Herkenning

Duidelijk groter en langer dan een boomvalk, met opvallend lange, smalle vleugels en een lange staart die in glijvlucht ver achter de vleugelpunten uitsteekt. Er zijn twee kleurvormen, los van het geslacht. De lichte vorm is donker van boven, met een roomkleurige keel en wang, een brede zwarte baardstreep en warm roodbruine, donker gestreepte onderdelen; in de vlucht steken de zwartige ondervleugeldekveren scherp af tegen lichtere slagpennen, en dat contrast is op afstand het beste kenmerk. De donkere vorm is vrijwel egaal roetbruin tot zwart, met van onderen alleen iets lichtere slagpennen. Bij volwassen vogels is de washuid geel bij het mannetje en blauwgrijs bij het vrouwtje. De vlucht is soepel en zwevend, met lange glijstukken op iets omlaag gehouden vleugels, afgewisseld met razendsnelle uitvallen.

Verwarrings­soorten

Boomvalk is de belangrijkste verwarringssoort en lijkt vooral op een lichte Eleonora's valk, maar hij is kleiner en compacter, met een kortere staart die nauwelijks voorbij de vleugelpunten komt, een scherp zwart-wit koppatroon, roomwitte in plaats van roestbruine onderdelen en lichte in plaats van donkere ondervleugeldekveren. Roodpootvalk is nog kleiner en korter van vleugel; het mannetje is egaal leigrijs met rode poten, het vrouwtje heeft een oranje kruin en ongestreepte oranje onderdelen en een klein oogmasker, nooit de brede baardstreep en de tweekleurige ondervleugel van Eleonora's valk. Een donkere Eleonora's valk doet in silhouet aan een zwarte wouw denken, maar die heeft veel bredere vleugels en een gevorkte staart. Op zeekliffen is ook de slechtvalk aanwezig: die is forser, breder van vleugelbasis en gebandeerd in plaats van gestreept op de onderdelen.

Leefgebied

Rotsige eilandjes, steile zeekliffen en onbewoonde kustrotsen, met daarnaast de open zee ervoor als jachtgebied. Hij nestelt op richels en in nissen zonder een nest te bouwen, en jaagt in de nazomer hoog boven het water: de vogels van een kolonie hangen dan in een losse muur voor de kust en onderscheppen zangvogels die de oversteek wagen. Voor de broedtijd, wanneer er nog geen trekvogels zijn, vangt hij vooral insecten in de lucht boven kustvlakten en riviermondingen.

Verspreiding en trek

Broedt vrijwel uitsluitend op eilanden en kliffen in de Middellandse Zee — het overgrote deel in Griekenland — en verder op de Balearen, de Columbretes, Sardinië, Kreta en Cyprus en langs de Marokkaanse en Canarische kust. De hele wereldpopulatie overwintert op Madagaskar en trekt daarheen dwars over het Afrikaanse continent, niet over zee. In Nederland en Groot-Brittannië is het een grote zeldzaamheid met slechts een handvol gevallen.

• Broedvogel (zomer)
• Doortrek
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

Eind augustus en september bij een kolonie: een boottocht langs de kliffen van Mallorca, Sardinië of de Egeïsche eilanden, of te voet naar een uitkijkpunt als Cap de Formentor. Kies een dag met wind op de klif, ga zitten en kijk zeewaarts; de vogels jagen het felst in de vroege ochtend en in het laatste uur licht. Meet bij elke vogel de staart tegen de vleugelpunten en let op de donkere ondervleugeldekveren — op afstand is dat het verschil met een boomvalk.

Staat van instandhouding

Niet bedreigd (IUCN: Least Concern) en in Europa de laatste decennia stabiel tot licht toegenomen, sinds veel kolonies bewaakt worden. Toch blijft de soort kwetsbaar doordat vrijwel alles op een beperkt aantal eilandjes zit: verstoring door boten, vissers en klimmers in de broedtijd, verwilderde katten en ratten op nestkliffen, illegale afschot op de trek en het verdwijnen van bos en jachtgebied op Madagaskar wegen daardoor zwaar.