Alle soorten › Eendachtigen › Eenden, ganzen en zwanen › Fluitzwaan
Fluitzwaan
Cygnus columbianus | Whistling swan | Cisne silbador
De Noord-Amerikaanse tegenhanger van de kleine zwaan, en in Europa een vogel die je vindt door snavels af te lezen, niet door iets opvallends te zien. Gezocht wordt een adulte zwaan met een vrijwel geheel zwarte snavel en hooguit een gele speldenknop vóór het oog. Het is precisiewerk: in Nederland is nog geen enkel geval aanvaard.
Geluid
Hoger en blaffender dan de kleine zwaan: een kort, ganzenachtig hoe-hoe-hoe dat aan een canadese gans doet denken, zowel in vlucht als vanaf het water herhaald. De kleine zwaan klinkt lager en babbelender, met een murmelend oe-oe-oe dat uit de hele groep opstijgt. Het verschil is bruikbaar, maar alleen bij een vogel die je apart hoort roepen; in een schreeuwend koppel gaat het verloren.
Voor deze soort is nog geen vrij gelicentieerde opname beschikbaar.
Herkenning
Adult geheel wit met zwarte poten en een rechte, matig lange snavel die overwegend zwart is. Vóór het oog staat meestal een klein geel vlekje, vaak niet groter dan een traan en soms geheel afwezig; het geel reikt nooit tot voorbij het neusgat en heeft geen brede, stomp afgesneden voorrand. De kop is rond en loopt vloeiend in de snavel over. Onvolwassen vogels zijn vuilgrijs met een vleeskleurige snavelbasis en donkere punt en zijn in het veld niet van jonge kleine zwanen te scheiden.
Verwarringssoorten
Alles draait om de kleine zwaan (Cygnus bewickii), die met de fluitzwaan in één groep staat en op sommige lijsten als ondersoort Cygnus columbianus bewickii wordt gevoerd tegenover de nominaatvorm columbianus. De kleine zwaan heeft een fors geel snavelveld dat de teugel vult, met een stompe voorrand die meestal tot aan of voorbij het neusgat komt; bij de fluitzwaan blijft het geel een stipje achter het neusgat. Kleine zwanen met weinig geel bestaan wel degelijk, en juist die vogels leveren de afgewezen meldingen op. De wilde zwaan is groter, langer van hals en heeft een wigvormig geel dat in een scherpe punt tot voorbij het neusgat loopt.
Leefgebied
In Europa te verwachten waar kleine zwanen staan: kort begraasd of pas ingezaaid grasland, oogstresten op bieten- en aardappelakkers en ondergelopen weiland. Overdag grazen de vogels op het land, tegen de avond trekken ze naar een plas, meer of ondiepe rivierarm om te slapen. Buiten dat gezelschap is de kans op een fluitzwaan verwaarloosbaar.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld volgens EUNIS — de Europese standaard voor leefgebieden.
Verspreiding en trek
Broedt in de toendra van Alaska en Noord-Canada en overwintert langs beide kusten van Noord-Amerika. In Europa een zeer zeldzame dwaalgast, met de meeste meldingen uit Ierland en Groot-Brittannië. Nederland kent geen enkel aanvaard geval: de CDNA wees alle circa twintig meldingen tussen 1976 en 2005 af, vrijwel steeds adulte vogels in koppels kleine zwanen, waarbij minstens één vogel vermoedelijk een kleine zwaan met weinig geel op de snavel betrof.
- Winter
- Doortrek
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Waar en wanneer kijken
Werk van december tot februari de kleine-zwaankoppels af in de Kop van Overijssel, de Gelderse Poort en rond het Zuidlaardermeer. Ga laag zitten en fotografeer de snavel recht van opzij, want alleen op een zuiver profiel is het gele veld te beoordelen. Een kansrijke vogel heeft geel dat niet verder komt dan een stip vóór het oog, en je hebt scherpe beelden van beide koppen nodig voordat een melding ergens toe leidt.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd; de Noord-Amerikaanse populatie is groot en stabiel tot licht toenemend. Knelpunten zijn loodvergiftiging door opgepikte hagel, aanvaringen met hoogspanningsleidingen langs de trekbanen en het verdwijnen van ondiepe pleisterwateren. Voor Europa zegt de soort weinig: de waarnemingen zijn te schaars en te omstreden om er een trend uit af te lezen.