Reuzenstern

Geluid

Een diepe, rauwe, reigerachtige schreeuw: krèè-ahk, ver dragend en zo laag van toon dat je hem vaak eerder hoort dan ziet. Bij kolonies loopt het lawaai hoog op. Jonge vogels bedelen met een dun, hoog piepend tsjie-oe terwijl ze hun ouders in de vlucht volgen, wat in augustus boven het IJsselmeer een goede aanwijzing is dat er een familie langskomt.

Herkenning

Zo groot als een zilvermeeuw, maar met de smalle kniklijn en de gepunte vleugels van een stern. De snavel is zwaar en koraalrood, met een donkere punt; de poten zijn zwart. In zomerkleed een zwarte kap met een korte ruige kuif, in winterkleed en bij onvolwassen vogels wit gestreept op voorhoofd en kruin. Bovendelen lichtgrijs, staart kort en ondiep gevorkt. Het beslissende vluchtkenmerk zit aan de onderkant: een uitgebreid zwart veld op de buitenste handpennen, dat als een donkere wig in de verder witte ondervleugel steekt. Hij vliegt zwaar en doelgericht met de snavel schuin omlaag en duikt met een forse plons.

Verwarrings­soorten

Grote stern is nauwelijks half zo zwaar, heeft een zwarte snavel met gele punt en een lange diep gevorkte staart. Op afstand kan een langsvliegende reuzenstern voor een meeuw worden aangezien, tot de puntige vleugels, de neerwaarts gehouden snavel en de zwarte ondervleugelwig opvallen. De zeldzame koningsstern is kleiner en slanker, met een oranjer snavel en zonder het zwarte handpenveld eronder. Bij zittende vogels is de combinatie van meeuwenformaat en rode dolksnavel meteen genoeg.

Leefgebied

Grote meren, riviermondingen, lagunes, kwelders en havens; broedt op kale zand- en schelpeneilandjes, meestal in kleine, verspreide kolonies of solitair. Voedt zich vrijwel uitsluitend met vis, die hij duikend uit de bovenste waterlaag haalt boven zowel zoet als zout water. Buiten de broedtijd rust hij op zandplaten en strandhaken tussen meeuwen en grote sterns.

Verspreiding en trek

De Europese broedvogels zitten vooral aan de Zweedse, Finse en Estse Oostzeekusten, met verder een populatie in het Zwarte Zee- en Kaspisch gebied. Nederland heeft geen broedvogels, maar telt in augustus en september jaarlijks enkele honderden vogeldagen, geconcentreerd in het IJsselmeergebied, het Lauwersmeer en de Delta; sinds eind jaren tachtig neemt het aantal waarnemingen toe. In Spanje is de soort een schaarse doortrekker en wintergast in Doñana, de Ebrodelta en langs de Andalusische kust.

• Broedvogel (zomer)
• Winter
• Doortrek
• Trekrichting
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

Ga in augustus naar een grote slaapplaats van sterns en meeuwen aan het IJsselmeer, het Lauwersmeer of in de Delta, en wees er de laatste twee uur voor zonsondergang: reuzensterns komen laat binnen en verraden zich met hun rauwe roep. Overdag loont het vissende vogels boven ondiep water te volgen; ze bidden kort, hoog boven het wateroppervlak, en duiken dan schuin naar beneden. Controleer daarbij groepen rustende grote sterns op een enkele forsere vogel met rode snavel, want zittend valt hij vaak pas op als je hem zoekt.

Staat van instandhouding

Wereldwijd niet bedreigd, met een groot maar sterk versnipperd areaal. De Europese populatie is klein, in de orde van enkele duizenden paren, en volledig afhankelijk van rust op de broedeilandjes; verstoring, predatie door vos en nerts en stijgende waterstanden die nesten wegspoelen zijn de grootste risico's. Bescherming van broedeilanden in de Oostzee heeft de aantallen gestabiliseerd, en dat is direct te merken aan het groeiende aantal doortrekkers in Nederland.