Alle soorten › Zangvogels › Rietzangers › Veldrietzanger
Veldrietzanger | Acrocephalus agricola
Paddyfield warbler | Carricero agrícola
Een kleine, warmbruine Acrocephalus van de lage rietkragen rond de Zwarte Zee en de Kaspische Zee: kort van snavel, lang van staart, met een opvallende witte wenkbrauwstreep die van boven donker is afgezet, en een onrustige gewoonte om staart en vleugels te wippen. In Noordwest-Europa is hij een najaarszeldzaamheid die menig ringer een lange avond heeft gekost.
Geluid
De zang is sneller en muzikaler dan die van de kleine karekiet en zit vol imitaties, maar mist de meeslepende, aan één stuk doorlopende stroom van de bosrietzanger: korte, heldere motieven met nasale en snerpende tonen ertussen, in wisselend tempo, zoiets als tsjek-tsjek-wiedwied-tsjirrr-tjuu-tjuu, meestal vanaf een rietstengel of een tamarisktakje en soms in een kort zangvluchtje. De roep is scherp en handig in het veld: een kort, hard tsjek en een droog, ratelend tsjrrr, dat op de vangplek vaak eerder opvalt dan de vogel zelf.
Voor deze soort is nog geen vrij gelicentieerde opname beschikbaar.
Herkenning
Klein en rond, met een korte, fijne snavel die donker is aan de punt en licht aan de basis van de ondersnavel — de snavel oogt duidelijk korter dan bij alle andere bruine rietzangers. De bovendelen zijn warm zandbruin met een roestbruine tint, de stuit is warm en steekt licht af tegen de mantel. Het kopstreepje is het beste kenmerk: een lange, romig witte wenkbrauwstreep die vóór het oog begint, achter het oog breed doorloopt en aan de bovenzijde wordt begrensd door een donkere lijn langs de kruinzijde, met daaronder een donkere oogstreep. De kruin oogt daardoor donker omlijst. Onderdelen roomwit met warm okerkleurige flanken. De handpenprojectie is kort — ongeveer de helft van het zichtbare deel van de armpennen, met vijf of zes handpentoppen — en de staart is lang en duidelijk getrapt, wordt vaak omhoog gehouden en met de vleugels meegewipt. Poten bleek vleeskleurig tot lichtbruin.
Verwarringssoorten
De kleine karekiet is de eerste die je moet uitsluiten: die is groter, langer van snavel en langer van vleugel, heeft een korte, vage wenkbrauwstreep zonder donkere bovenrand, en mist het onrustige staartwippen. De bosrietzanger is koeler olijfbruin met een gele waas, heeft een lange handpenprojectie met zeven of acht scherp gescheiden handpentoppen en bleke poten, en zit in ruigte op het land in plaats van in laag riet aan het water. De struikrietzanger is het lastigst in het najaar: die is grijzig olijf zonder warme tinten, heeft een langere en zwaardere snavel, een korte wenkbrauwstreep die nauwelijks achter het oog doorloopt, en donkere poten. De rietzanger en de zwartkoprietzanger zijn zwaar gestreept op mantel en kruin. Kort samengevat: warme kleur, korte snavel, donker omlijste kruin en een lange, gewipte staart maken de veldrietzanger.
Leefgebied
Lage, dichte, natte vegetatie langs de randen van lagunes, zoutmeren en trage rivieren: kort riet en lisdodde in ondiep water, zeggenvelden, tamarisk- en zoutstruweel op de oever, verlande sloten en de rietkragen langs rijstvelden. Anders dan de kleine karekiet heeft hij geen hoog, oud riet nodig maar juist een lage, ijle strook, vaak op de overgang van water naar zilte oever; hij foerageert dicht bij de grond en klimt zelden hoog in het riet. Het nest is een diep kommetje, laag boven het water tussen dunne stengels geweven.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld volgens EUNIS — de Europese standaard voor leefgebieden.
Verspreiding en trek
Het zwaartepunt ligt rond de Zwarte Zee en de Kaspische Zee: de Donaudelta, de Bulgaarse en Roemeense kustmeren, Oekraïne en de Krim, de Zee van Azov, Zuid-Rusland, de Kaspische kusten en Turkije, en van daar oostwaarts door Kazachstan tot Mongolië en Noordwest-China. Alle vogels overwinteren in Pakistan, India en Sri Lanka, waar ze in de rijstvelden zitten die de soort haar Engelse naam hebben gegeven. Aan de westrand breidt het areaal zich langzaam uit langs de Zwarte Zee. In Nederland is het een grote zeldzaamheid met een handvol aanvaarde gevallen, vrijwel alle in het late najaar aan de kust en meestal in de hand vastgesteld.
- Broedvogel (zomer)
- Doortrek
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Waar en wanneer kijken
Eind mei of juni langs de Bulgaarse kustmeren bij Durankulak en Sjabla, of in de Donaudelta: loop de lage rietstroken op de overgang van water naar oever af en let op de kleine, onrustige zanger die zijn staart omhoog wipt. Kijk eerst naar de wenkbrauwstreep en vooral naar de donkere lijn erboven, dan naar de korte snavel. Wie thuis in het najaar een kandidaat vindt, moet de handpenprojectie tellen en de kleur van de poten noteren; zonder foto's van vleugel en kop is de zaak met de struikrietzanger niet rond te krijgen.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd (LC): het areaal is enorm en de aantallen zijn in de kern stabiel, met een langzame uitbreiding naar het westen langs de Zwarte Zee. Waar het misgaat, gaat het lokaal mis: het droogleggen en inpolderen van kustlagunes, waterwinning uit de rivieren die de zoutmeren voeden, het branden en jaarlijks maaien van oeverriet en het verdwijnen van tamariskstruweel langs de oevers. Omdat de soort juist de smalle, lage oeverstrook nodig heeft, is ze gevoelig voor oeverbeschoeiing en voor peilbeheer dat die strook laat verdwijnen. In de winterkwartieren zijn rijstvelden en oeverriet voorlopig ruim voorhanden.