Alle soorten › Valkachtigen › Valken en caracara's › Boomvalk
Boomvalk | Falco subbuteo
Eurasian Hobby | Alcotán europeo
De boomvalk is een slanke, sikkelvormige valk van open landschappen in Europa en Azië, die als dwaalgast slechts een handvol keren in Noord-Amerika is vastgesteld, vrijwel altijd in Alaska. Hij heeft een snelle, gierzwaluwachtige vlucht en vangt libellen en insecten in de lucht.
Geluid
Bij het nest laat de boomvalk een reeks scherpe, hoge kew-kew-kew-kreten horen, en zwaluwen en gierzwaluwen reageren op zijn nadering met een eigen, herkenbaar alarmgeluid. In Noord-Amerika, ver van zijn broedgebied, is de soort doorgaans stil.
Opname: Lars Edenius — CC BY-NC-SA 4.0 · Bådahällan, Umeå Municipality, Västerbotten County, Sweden · xeno-canto
Herkenning
Een slanke valk met lange, puntige, sikkelvormige vleugels en een korte, vierkant afgesneden staart, van boven leigrijs met een donkere kruin en twee smalle zwarte snorstrepen. De keel is wit, de onderzijde crèmekleurig met dichte donkere streping, en de dijen en onderstaartdekveren zijn roestrood. Juveniele vogels zijn bruiner en missen de rode dijen.
Verwarringssoorten
De Amerikaanse torenvalk is kleiner met een dubbele zwarte kopstreep en jaagt biddend, terwijl de boomvalk in snelle, directe vlucht insecten en vogels uit de lucht plukt. Het smelleken mist de roestrode dijen en de scherp afgetekende snor van de boomvalk. Op grote hoogte kan de silhouetvorm doen denken aan een grote gierzwaluw, maar de boomvalk is duidelijk groter en heeft een bredere vleugelbasis.
Leefgebied
In zijn Euraziatische broedgebied bewoont de boomvalk open landschap met verspreide bomen: boerenland, veen, heide en de rand van naaldbos, altijd in de buurt van water waarboven hij op libellen jaagt. De enkele Noord-Amerikaanse waarnemingen komen van open terrein en moerasrand in het uiterste westen van Alaska.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld volgens de USNVC — de vegetatie-indeling van de Verenigde Staten en Canada — en CMECS voor zee en kust.
Verspreiding en trek
De boomvalk broedt van West-Europa tot Japan en overwintert in zuidelijk Afrika en Zuid-Azië; Noord-Amerika ligt buiten dit gebied. De enkele vastgestelde gevallen, vrijwel allemaal in het najaar op de westelijke Aleoeten en het eiland Attu in Alaska, betreffen vogels die tijdens de trek van Oost-Azië naar Zuidoost-Azië naar het oosten zijn afgedwaald.
Waar en wanneer kijken
Een boomvalk in Noord-Amerika is een zeldzaamheid van de eerste orde: de kans is het grootst in september op Attu of de andere westelijke Aleoeten, waar Aziatische dwaalgasten geregeld terechtkomen tijdens de najaarstrek.
Staat van instandhouding
In zijn Euraziatische verspreidingsgebied is de soort algemeen en niet bedreigd (LC). Voor Noord-Amerika gaat het om een handvol individuele dwaalgasten zonder enige populatie, en instandhouding speelt hier dan ook geen rol.
Wetenschappelijke naam
Falco subbuteo | Linnaeus, 1758
Linnaeus beschreef de soort in 1758 als Falco Subbuteo; het geslacht is sindsdien ongewijzigd gebleven, vandaar geen haakjes om auteur en jaartal. Falco is Latijn voor 'valk'; subbuteo is samengesteld uit het voorvoegsel 'sub-' ('bijna, onder') en buteo, 'buizerd', een naam die de kleinere boomvalk vergelijkt met de grotere buizerds.