Alle soorten › Ooievaarachtigen › Ooievaars › Kaalkopooievaar
Kaalkopooievaar | Mycteria americana
Wood Stork | Cigüeña americana
De kaalkopooievaar is de enige ooievaar van Noord-Amerika: een grote witte vogel met zwarte slagpennen en een naakte, donkergrijze kop die als versleten leer over de schouders steekt. Hij broedt in kolonies in overstroomde cipressen, en zweeft daarna op thermiek zo hoog dat hij met het blote oog nauwelijks te volgen is.
Geluid
Buiten de kolonie hoor je hem vrijwel nooit; een langsvliegende kaalkopooievaar zwijgt. Bij het nest is dat anders: de jongen bedelen met een aanhoudend, balkend nja-nja-nja dat over het moeras draagt en meer op het geblaat van een lam lijkt dan op een vogel, en de oude vogels laten daarbij een lange sissende zucht horen. Een kolonie van enkele honderden nesten levert zo een voortdurend gerucht op dat van ver hoorbaar is, zonder dat er één klank bij zit die iemand een stem zou noemen.
Voor deze soort is nog geen opname met een geschikte Creative Commons-licentie gevonden; hieronder staat wel waar je op moet letten.
Herkenning
Volwassen vogels zijn wit met zwarte slagpennen en een zwarte staart die pas in de vlucht zichtbaar is. Kop en bovenhals zijn kaal, donkergrijs en geschubd en lopen uit in een zware snavel die aan de punt naar beneden buigt — geen andere grote waadvogel in het gebied heeft dat. De poten zijn donker met vuilroze tot vaalgele voeten, die in de vlucht ver achter de staart uitsteken. Jonge vogels hebben nog een grijs bedonsde kop en een geelachtige snavel en zien er daardoor veel minder streng uit. In de lucht vliegt hij met gestrekte hals en vlakke vleugels, en wisselt hij trage slagen af met lang zweven, vaak in een kolom van tientallen vogels tegelijk.
Verwarringssoorten
De grote zilverreiger (Ardea alba) is even wit maar heeft geen zwart in de vleugel, een gele spitse snavel, en vliegt met de hals in een S ingetrokken. De witte ibis (Eudocimus albus) is veel kleiner, heeft zwart alleen in de vleugelpunten en een dunne, rode, gebogen snavel. De Amerikaanse witte pelikaan (Pelecanus erythrorhynchos) deelt het wit-met-zwarte vleugelpatroon en zweeft even hoog, maar is zwaarder gebouwd, draagt een grote oranje snavel met keelzak en trekt de kop tussen de schouders. Op afstand geeft de kop de doorslag: kaal, donker en ver naar voren gestoken hoort bij deze soort en bij geen andere.
Leefgebied
Hij hoort bij ondiep, warm water: cipresmoerassen, overstroomd bos, zoetwatermoeras, mangrove, sloten, bermplassen en leeggelaten viskweekvijvers. Wat telt is niet de plas zelf maar de diepte — een handbreedte tot kniediep water, waarin vis samengedrongen raakt. Daarom is een moeras dat langzaam droogvalt meer waard voor hem dan een moeras dat het hele jaar vol staat, en verschuift hij in de loop van een seizoen van de ene krimpende plas naar de volgende. Nesten staan boven water, in cipressen of mangroven, waar een wasbeer niet bij kan.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld volgens de USNVC — de vegetatie-indeling van de Verenigde Staten en Canada — en CMECS voor zee en kust.
Verspreiding en trek
In de Verenigde Staten broedt hij van Florida noordwaarts langs de kustvlakte tot in South Carolina, en sinds de jaren negentig ook in North Carolina; na het broeden zwerven de vogels tot in Texas, Arkansas en het benedenstroomse Mississippigebied. Verder zuidwaarts is hij standvogel: langs beide kusten van Mexico, door heel Midden-Amerika, op Cuba en Hispaniola en tot ver in Zuid-Amerika. Het zwaartepunt in Florida is in de twintigste eeuw verschoven — de grote kolonies in de Everglades liepen leeg toen het water daar met kanalen en dijken werd gestuurd, terwijl de kolonies noordelijker, in Georgia en de Carolina's, juist groeiden. De soort volgt het water en niet de landsgrens.
- Jaarrond
- Broedvogel (zomer)
- Winter
- Doortrek
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Waar en wanneer kijken
Zoek hem midden op de dag, als de zon de lucht heeft opgewarmd: dan komen de vogels van hun slaapbomen los en cirkelen ze met tientallen tegelijk omhoog, wit met zwarte vleugelpunten tegen de blauwe lucht. Wie hem van dichtbij wil zien, gaat vroeg in de ochtend naar een uitdrogende sloot of een verlaagde vijver; daar staat hij dan tussen de reigers, met de snavel in het water en de kop half eronder.
Staat van instandhouding
De wereldwijde broedpopulatie wordt op ongeveer 450.000 vogels geschat en de Rode Lijst noemt de soort niet bedreigd (LC). In de Verenigde Staten ging het lang veel slechter: de zuidoostelijke populatie kreeg in 1984 onder de Endangered Species Act (de Amerikaanse soortenbeschermingswet) de status endangered (bedreigd), ging in 2014 naar threatened (kwetsbaar) en werd in maart 2026 helemaal van de federale lijst gehaald, nadat het vijfjaarsgemiddelde boven de tienduizend broedparen was uitgekomen. De kwetsbaarheid is gebleven: een kolonie mislukt in één klap als het water in het voorjaar stijgt in plaats van zakt, en dat hangt af van hoe het water in Florida wordt beheerd.
Wetenschappelijke naam
Mycteria americana | Linnaeus, 1758
Linnaeus beschreef de soort in 1758 als Mycteria americana en plaatste haar meteen in het geslacht Mycteria, dat hij voor haar opstelde; omdat ze daar nooit uit is verhuisd, staan auteur en jaartal zonder haakjes. Mycteria komt van het Griekse muktēr, 'snuit' of 'neus', naar de zware snavel. americana betekent eenvoudig 'van Amerika'. Als typelocatie geldt het warmere deel van Amerika, in de praktijk Brazilië: Linnaeus steunde op de beschrijving die Georg Marcgrave daar in de zeventiende eeuw van de vogel had gemaakt.