Blonde ruiter | Calidris subruficollis

Geluid

Vrijwel altijd zwijgzaam. Bij het opvliegen soms een kort, laag toek of een ingehouden ratelend pr-r-riet dat nauwelijks boven het gras uitkomt. Op de baltsplaats in de toendra geven mannetjes een zacht klokkend gemompel terwijl ze één vleugel opheffen, maar dat gedrag is in Europa niet te verwachten.

Herkenning

Kleine, compact gebouwde steltloper met een rond kopje, een korte rechte zwarte snavel en okergele poten. De bovendelen zijn geschubd: zwarte veercentra met brede warme zomen. Kop, hals, borst en buik zijn egaal okerkleurig, alleen op de borstzijden staan fijne donkere spikkels, en er is geen witte buik die tegen de borst afsteekt. Het grote donkere oog met zijn fijne lichte ring valt op in dat effen gezicht. In vlucht ontbreekt een vleugelstreep, de handpennen zijn donker en de ondervleugel licht zilverwit op, met een donkere sikkel langs de punten van de handdekveren.

Verwarrings­soorten

De blonde ruiter lijkt sterk op een jonge kemphaan: ook geschubd goudbruin van boven, ook okerkleurig van onderen. De kemphaan is echter fors groter, langer van hals en poten, met een volle kop, een steil voorhoofd en een klein oog dat in de kopstreping wegvalt, en met een langere snavel die aan de punt iets neerwaarts buigt. Bij de blonde ruiter zit een groot donker oog met een scherp wit ringetje in een effen okeren gezicht, wat de kop bijna duifachtig maakt. Let ook op de poten: bij de blonde ruiter okergeel, bij jonge kemphanen meestal grijsgroen tot olijfkleurig. In vlucht is de zaak binnen een seconde beslist. De kemphaan toont een smalle witte vleugelstreep en twee witte ovalen naast de donkere stuit; de blonde ruiter heeft een egale bovenvleugel zonder streep en klapt bij het opvliegen een zilverwitte ondervleugel open, met een donkere sikkel langs de handdekveren.

Leefgebied

Kort gegraasd of kort gemaaid grasland: golfbanen, vliegveldjes, bermen, machair (schelpkalkrijk kustgrasland van de Hebriden), duingrasland, de droge randen van kwelders en soms stoppelvelden. Water zoekt de soort niet op en op het wad is ze een toevalligheid. Op het broedgebied kiest ze droge, hooggelegen ruggen in verder vochtige grastoendra.

Verspreiding en trek

Broedvogel van de arctische toendra van Noord-Amerika, met een kleine bezetting op Wrangel; de winter brengt de soort door op de pampa's van Zuid-Amerika. Op die lange baan raken jaarlijks vogels uit koers, en de Atlantische drift brengt ze elk najaar naar West-Europa. Op de Britse Eilanden is hij jaarlijks — de Scilly-eilanden en de Noordelijke Eilanden nemen het grootste deel — en de aantallen lopen op na een snelle depressie vanuit Newfoundland in de eerste helft van september. Langs de Noordzee is hij inmiddels regelmatig, vooral langs de Waddenkust en in de Delta. In Iberië en Macaronesië is hij zeldzamer: Galicië voorop, dan de Canarische Eilanden, incidenteel de Balearen. Vrijwel alles valt in het najaar, met september als kernmaand; voorjaarsvogels in april en mei zijn schaars.

Hoe en wanneer kijken

Loop in de eerste helft van september, enkele dagen na een westelijke stroming, kortgegraasd gras af en werk de randen, niet het midden: kwelderranden en vliegveldjes op de Waddeneilanden, graskades in de Delta, de kustweiden van Galicië en Asturië. Scan groepjes goudplevieren en kemphanen op een kleinere vogel die er iets los naast loopt, iets rechter op, en laat de egale okeren onderkant zonder witte buik het werk doen. Vliegt hij op, kijk dan naar de ondervleugel.

Staat van instandhouding

In 2024 verscherpte de IUCN de status van gevoelig naar kwetsbaar. De wereldpopulatie beslaat nog enkele tienduizenden vogels en loopt terug. De negentiende-eeuwse marktjacht heeft de soort bijna weggevaagd; de aanhoudende druk komt nu van de omzetting van de pampa's in soja- en akkerland, van het verdwijnen van kortgrazige tussenstops langs de Great Plains en van olie- en gaswinning in de broedgebieden.

Wetenschappelijke naam

Calidris subruficollis | (Vieillot, 1819)

Vieillot beschreef de soort in 1819 als Tringa subruficollis; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Calidris werd in 1804 ingevoerd door Merrem. Calidris gaat terug op het Griekse kalidris of skalidris, bij Aristoteles de naam van een niet nader bepaalde grijze oevervogel. subruficollis verbindt het Latijnse subrufus 'roodachtig' — uit sub 'enigszins' en rufus 'rossig' — met collum 'hals'. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Paraguay.