Alle soorten › Steltloperachtigen › Meeuwen en sterns › Reuzenstern
Reuzenstern | Hydroprogne caspia
Caspian Tern | Pagaza Piquirroja
De reuzenstern is de grootste stern ter wereld, zo groot als een middelgrote meeuw, met een massieve rode snavel die al van ver opvalt. In het gebied is het een schaarse standvogel van kustlagunes, estuaria en grote binnenwateren, met een kleine populatie die op slechts een handvol broedplaatsen steunt.
Geluid
Een diep, schor en luid kraa-ah of kree-ach, reigerachtig en tot ver hoorbaar, vaak in de vlucht. Jonge vogels bedelen nog maanden na het uitvliegen met een hoog, fluitend wie-ee.
Opname: Julien Bottinelli — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
Ongeveer 52 cm, zwaar gebouwd met brede vleugels en een korte, weinig gevorkte staart. De snavel is dik, dieprood, met een donkere band vlak voor de lichtere punt. In broedkleed is de kruin geheel zwart en licht gekuifd; buiten de broedtijd is de kruin fijn wit gestreept en het voorhoofd gespikkeld, maar nooit zo wit als bij de kuifsterns. De bovendelen zijn lichtgrijs, stuit en staart wit, de onderdelen wit. In de vlucht is de onderzijde van de buitenste handpennen opvallend donker, een goed kenmerk op afstand. De poten zijn zwart. Jonge vogels hebben een oranjerode snavel en bruin geschubde bovendelen. De vlucht is krachtig en meeuwachtig, met trage slagen.
Verwarringssoorten
De grote kuifstern Thalasseus bergii is kleiner en slanker, met een gele snavel, een donkerder grijze rug en een ruige kuif met wit voorhoofd. De koningsstern Thalasseus maximus, een dwaalgast, heeft een slankere oranje snavel, een witter voorhoofd buiten de broedtijd en lichte onderzijden van de handpennen met alleen een donkere achterrand. De kelpmeeuw Larus dominicanus heeft een donkere rug en een gele snavel met rode vlek.
Leefgebied
Estuaria, kustlagunes, beschutte baaien en zoutpannen, en in het binnenland grote stuwmeren, meren en overstroomde pannen. Vist door vanaf een hoogte van enkele meters te bidden en zwaar in het water te duiken, vooral op middelgrote vis. Broedt op zandbanken, eilandjes en kale oevers, in losse kolonies of afzonderlijke paren.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
Verspreid langs de kust van Namibië, onder meer bij Walvisbaai en Swakopmund, rond Zuid-Afrika tot KwaZoeloe-Natal, met het Sint-Luciameer als belangrijke broedplaats, en verder langs de kust van Mozambique en Angola. In het binnenland op grote wateren, zoals de Kalkfonteindam in de Vrijstaat, het Karibameer in Zimbabwe en Zambia, de Makgadikgadi-pannen en de Okavango in Botswana en Etosha in natte jaren. Daarbuiten vrijwel kosmopolitisch: broedt in Noord-Amerika, Europa, Azië, Australië, West-Afrika en op Madagaskar.
- Jaarrond
- Zomergast (ca. okt–mrt)
- Wintergast (ca. apr–sep)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Het zekerst in estuaria en lagunes langs de kust, zoals het Sint-Luciameer, de Berg-riviermonding en de lagune van Walvisbaai, meestal rustend tussen meeuwen en kuifsterns op zandbanken. De rauwe roep verraadt de vogel vaak voordat hij in zicht komt. Houd bij broedplaatsen ruim afstand: kolonies worden bij verstoring vaak verlaten.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd, met een grote populatie. De zuidelijk-Afrikaanse populatie is echter klein, met hooguit enkele honderden broedparen, en de soort geldt in Zuid-Afrika als kwetsbaar. De grootste bedreigingen zijn verstoring van broedplaatsen, schommelende waterstanden op stuwmeren, predatie en verstrikking in vislijnen.
Wetenschappelijke naam
Hydroprogne caspia | (Pallas, 1770)
Pallas beschreef de soort in 1770 als Sterna caspia; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Hydroprogne werd in 1829 ingevoerd door Kaup. Hydroprogne verbindt het Griekse hudro- 'water' met het Latijnse progne 'zwaluw'. caspia is Latijn en verwijst, net als de Nederlandse en Engelse naam elders, naar de Kaspische Zee. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Kaspische Zee.