Oostelijke vale spotvogel | Iduna pallida

Geluid

De zang is een snel, nasaal gebabbel met een huppelende cadans, het meest verwant aan die van de rietzanger maar zonder heldere fluittonen en zonder imitaties: minutenlang een stroom van korte, schurende en kwetterende noten, vaak vanaf een open twijg boven in een boom. Het tempo ligt hoger en de toon is schriller dan bij de westelijke vale spotvogel. De roep is een hard tsjek of tsjrek, bij onrust versneld tot een ratel. Zang van eind april tot in juli, ook midden op de dag.

Herkenning

Klein en effen, grijsbruin boven en vuilwit onder, zonder geel, zonder streping en met hooguit een vage lichte wenkbrauwstreep vóór het oog. De snavel is voor de vogelgrootte lang en breed, met een oranje ondersnavel; de kop is vlak van voorhoofd en oogt daardoor spits. De handpenprojectie is kort, de staart recht afgesneden en even bruin als de rug, met smalle vuilwitte zomen aan de buitenste pennen. Poten grijs. Het beslissende kenmerk is gedrag: bij vrijwel elke beweging schiet de staart met een korte, harde ruk omlaag. Geslachten gelijk.

Verwarrings­soorten

Spotvogel en orpheusspotvogel zijn geel op keel en buik en groenig van boven; deze vogel is kleurloos en tikt bovendien voortdurend met de staart. De westelijke vale spotvogel is de lastigste — zie ook zijn eigen soortpagina, waar hetzelfde verschil vanaf de andere kant is beschreven. Die is iets groter en langer van snavel, bruiner van tint, en zingt trager; hij hoort thuis op het Iberisch Schiereiland en in Noordwest-Afrika, terwijl deze soort van de Balkan tot de Levant broedt, zodat de plaats in de praktijk beslist. De grote vale spotvogel is groter, grijzer van kop en heeft een donkere staart die hij zijwaarts zwaait. Kleine karekiet is warmer bruin, heeft een afgeronde staart en tikt niet.

Leefgebied

Wilgen, populieren en tamarisken langs rivieren en in ooibos, olijfgaarden en boomgaarden, populierenrijen en parkbos, en verder tuinen, parken en dorpsranden met grote bomen. Anders dan de westelijke vale spotvogel zit hij graag hoog: hij foerageert in de kroon en zingt vanaf een open tak, en hij mijdt zowel gesloten bos als open, boomloos land.

Verspreiding en trek

Broedvogel van Zuidoost-Europa en het oostelijke Middellandse Zeegebied: van Hongarije, Servië, Roemenië en Bulgarije via Griekenland, Turkije en Cyprus tot Syrië, Libanon, Israël en Egypte, en verder in de Kaukasus en Zuid-Rusland. Langs de Donau en in het Pannonisch Bekken schuift hij al decennia noordwaarts op. Hij is dus een gewone broedvogel van het kaartgebied en beslist geen dwaalgast, al is hij in Noordwest-Europa wél een grote zeldzaamheid. Overwintert in de Sahel en oostelijk Afrika.

• Broedvogel (zomer)
• Doortrek
• Trekrichting
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

Mei of juni, de eerste uren van de dag, in een rij wilgen of populieren langs een rivier in Servië, Bulgarije of Noord-Griekenland — of gewoon in een oud stadspark aan de Middellandse Zee. Zoek op geluid: het gehaaste, nasale gebabbel hoort erbij als het gezoem van krekels. Kijk vervolgens naar de staart: één harde tik omlaag bij elke sprong maakt van een 'onbestemde zanger' meteen deze soort.

Staat van instandhouding

Wereldwijd niet bedreigd, in Europa stabiel tot toenemend, en in het noorden van zijn areaal duidelijk in opmars. Hij verdraagt cultuurland en dorpen goed, wat hem minder kwetsbaar maakt dan de meeste rivierbegeleidende zangvogels; verlies van ooibos en het kappen van oude populierenrijen zijn plaatselijk wel ongunstig. Sinds het begin van deze eeuw wordt hij, samen met de westelijke vale spotvogel, als aparte soort behandeld; wat oudere handboeken en veel foto's op internet noemen 'vale spotvogel' slaat nog op de twee samen.