Turkestaanse kortteenleeuwerik | Alaudala heinei

Geluid

Zingt meestal in de vlucht, maar ook vanaf een lage uitkijkpost of vanaf de grond: een gevarieerde, melodieuze en lang volgehouden zang waarin graag roepjes van andere vogels worden ingelast. De gewone roep is een rollend prrrit of tsjirrik. De geluiden verschillen duidelijk van die van de kortteenleeuwerik en zijn in het veld de betrouwbaarste scheiding van de twee — tussen de Turkestaanse en de kleine kortteenleeuwerik onderling helpt het geluid je juist niet.

Herkenning

Klein, kortstaartig en zandbruin tot warm roodbruin, met bredere donkere strepen op de bovendelen die naar de stuit toe fijner worden. De borst is wit met een band van fijne, duidelijke streepjes; de flanken zijn zwak roodbruin tot kaneelkleurig aangelopen. Er is géén donker vlekje op de halszijde. De snavel is kort en breed van basis, hoorngrijs met een gelige ondersnavelbasis. Opvallend zijn de lange vleugels met een tamelijk lange handpenprojectie, de vrij korte staart en de korte achternagel. Het kruinkuifje wordt alleen bij opwinding opgezet, en er staat een smalle witte wenkbrauwstreep boven een brede lichte oogring. Geslachten gelijk; jonge vogels van onderen gevlekt.

Verwarrings­soorten

Van de kleine kortteenleeuwerik is hij in het veld nauwelijks te scheiden: die is gemiddeld iets bleker en grijzer en heeft een iets kortere handpenprojectie, maar de arealen raken elkaar bijna niet, zodat de plaats van waarneming in de praktijk beslist. Zie ook de pagina van de kleine kortteenleeuwerik, waar hetzelfde paar vanaf de andere kant staat. De kortteenleeuwerik, die in hetzelfde gebied broedt, is groter, heeft een schone ongestreepte borst met een donker halsvlekje, een langere handpenprojectie en een kleinere snavel, en klinkt volstrekt anders. De Aziatische kortteenleeuwerik (Alaudala cheleensis) van verder oostelijk is iets groter en bleker van boven, met spitsere vleugelpunten en meer wit in de staart.

Leefgebied

Open, half kale vlaktes met plaatselijk gras en lage struiken: droge steppe, zoutsteppe en zilte weiden rond binnenmeren zoals het Tuz Gölü, zandige halfwoestijn en kale grindvlaktes. Foerageert lopend op de open grond tussen de pollen door en nestelt daar ook, in een kuiltje in de bodem.

Verspreiding en trek

Van Noordoost-Roemenië en Zuid-Oekraïne oostwaarts door Zuid-Rusland en Kazachstan tot Zuid-Centraal-Mongolië, en zuidwaarts via Oost- en Midden-Turkije, de Transkaukasus en Noord-Iran tot Irak en Zuid-Afghanistan. Binnen het kaartgebied is hij dus een gewone broedvogel van de steppe, maar een groot deel van zijn areaal ligt er ver buiten. Noordelijke vogels trekken in de winter naar het Midden-Oosten en Noordwest-India; Turkse vogels blijven grotendeels ter plaatse.

• Jaarrond
• Winter
• Doortrek
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

Zonder een reis naar de steppe wordt het niets. De makkelijkste plek is Centraal-Anatolië in mei: de kale zoutvlaktes rond het Tuz Gölü, waar de vogels zingend boven de vlakte hangen en tussen de zoutplanten foerageren. In Nederland is de soort een uitzonderlijke verschijning en op uiterlijk vrijwel niet hard te maken; oude gevallen van 'kleine kortteenleeuwerik' zijn na de splitsing niet allemaal aan één van beide soorten toe te wijzen. Geluidsopnames en, zo mogelijk, veren voor DNA zijn hier belangrijker dan foto's.

Staat van instandhouding

De IUCN beoordeelde de soort na de splitsing apart en plaatst haar in de categorie niet bedreigd (LC): het areaal is zeer groot en de aantallen zijn hoog. Wel staan de steppen waarvan hij leeft onder druk door omzetting in akkerland, irrigatie en het droogvallen van zoutmeren in Centraal-Azië. Omdat de soort pas kort apart wordt geteld, zijn er nauwelijks trendcijfers; wat over 'kleine kortteenleeuwerik' bekend is, gaat grotendeels over de westelijke vogels.