Vale pijlstormvogel

Geluid

Op zee zwijgzaam. Bij de kolonie 's nachts een schor, snurkend en huilend gekrijs met een duidelijk in- en uitademend ritme, dat uit rotsspleten en grotten aan de kust klinkt en over de kliffen weerkaatst. Alleen te horen van maart tot juni op de Balearen, vooral op Formentera, Ibiza, Cabrera en de kliffen van Mallorca; buiten de kolonie roept de soort niet.

Herkenning

Een middelgrote pijlstormvogel die er in vergelijking met de noordse pompeus en zwaar uitziet: dikkere buik, bredere en meer gebogen vleugels, een uitpuilende romp achter de vleugelbasis en vaak iets uitstekende pootjes. De vlucht is minder elegant, met meer en snellere slagen en kortere glijfases, en de vogel blijft meestal lager bij het water. Van boven dof grijsbruin, niet zwart. Alles draait om de onderdelen: buik, borst en flanken zijn vuilwit tot vuilbruin, met een variabele bruine wolk over de borstzijden en de flanken. De ondervleugel is grauwwit met een brede diffuse donkere rand, de oksels zijn duidelijk donker en de ondersteun is bruin, niet wit. De grens tussen donkere kop en lichte keel is vaag en uitgesmeerd, niet scherp. Donkere individuen kunnen bijna geheel bruin lijken.

Verwarrings­soorten

Noordse pijlstormvogel is dé verwarringssoort en het verschil zit in de onderzijde: die is helderwit met een scherpe, hoog doorlopende grens onder het oog, heeft witte oksels en een witte ondersteun, is slanker met rechtere vleugels en glijdt langer en soepeler. De vale is groezelig, met donkere oksels, een bruine ondersteun en een vage kop-keelgrens, en oogt gedrongener. Yelkouanpijlstormvogel, in het oostelijk Middellandse Zeegebied, is het lastigst: die is slanker, schoner wit onder en heeft witte ondersteun, maar de twee overlappen en hybriden bestaan. Grauwe pijlstormvogel is groter en volledig donker onder, met een zilveren ondervleugelbaan. Kuhls pijlstormvogel is veel groter, met een gele snavel en een lichte, zeilende vlucht.

Leefgebied

Broedt in spleten, grotten en holen op kustkliffen en op onbewoonde eilandjes van de Balearen, vaak vlak boven de branding. Foerageert boven het ondiepe continentaal plat, waar hij duikend achter sardines, ansjovis en visserij-afval aangaat, en rust in dichte groepen op het water. Buiten het broedseizoen op het Atlantische plat, in de Golf van Biskaje en tot in de Ierse Zee en de zuidelijke Noordzee.

Verspreiding en trek

Broedt uitsluitend op de Balearen, met een populatie in de orde van enkele duizenden paren. Vanaf mei trekt het merendeel door de Straat van Gibraltar naar het noorden, met concentraties voor Portugal, Galicië en in de Golf van Biskaje in juni tot september, en een terugtrek in de late herfst. In Nederland een zeldzame maar bijna jaarlijkse gast, met enkele tot enkele tientallen waarnemingen per jaar langs de Zeeuwse en Hollandse kust, meestal in augustus en september bij zuidwesten- tot westenwind. In het Spaanse binnenland ontbreekt hij volledig.

• Winter
• Doortrek
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

In Spanje is de Straat van Gibraltar de klassieke plek: vanaf Tarifa of Punta Carnero trekken in mei en juni bij westenwind honderden tot duizenden vogels de Atlantische Oceaan op, en in oktober en november terug. Voor Galicië is Estaca de Bares in augustus en september een zekerheid, en langs de Catalaanse kust zijn de vogels in het voorjaar dicht onder de kust te zien. In Nederland is het uitkijken bij een zomerse of vroeg-najaarsstorm uit het zuidwesten vanaf Westkapelle of de Brouwersdam; wees streng en beoordeel de vogel op oksels, ondersteun en vluchtstijl, want de meeste meldingen betreffen bij nader inzien noordse pijlstormvogels.

Staat van instandhouding

Deze soort staat op de wereldwijde rode lijst als Ernstig bedreigd (CR): de zwaarste categorie vóór uitsterven in het wild. Modellen op basis van overleving van volwassen vogels voorspellen een afname van ruim tachtig procent in drie generaties. De oorzaken zijn bijvangst in beug- en staandwantvisserij, predatie door ingevoerde katten, ratten en marters in de kolonies, verstoring en bebouwing van kustkliffen en het inzakken van de visserij-afvalstroom in de Middellandse Zee. Het is daarmee de meest bedreigde zeevogel van Europa.