Alle soorten › Zangvogels › Waterspreeuwen › Amerikaanse waterspreeuw
Amerikaanse waterspreeuw | Cinclus mexicanus
American Dipper | Mirlo acuático norteamericano
Een egaal leigrijze vogel op een steen midden in een bergbeek, die zonder aarzeling het witte water in stapt en er tien meter verderop weer uit komt. Het is de enige waterspreeuw van het werelddeel, en hij houdt zijn stuk beek van Alaska tot in de bergen van Midden-Amerika.
Geluid
Zowel het mannetje als het vrouwtje zingt, en de zang is niet kort: een luide, aaneengeregen reeks van fluittonen, rollers en trillers die minutenlang kan doorgaan, waarbij dezelfde motieven telkens twee- of driemaal worden herhaald. Het geluid dat men in de praktijk het eerst hoort is de roep: een hard, kort en scherp dziet, meestal een paar keer achter elkaar, terwijl de vogel laag over het water langsschiet. Die roep draagt door het geraas heen en gaat aan bijna elke waarneming vooraf. Op korte afstand klinkt bij het naderen van het nest een zacht, ratelend geknor.
Opname: Yoann Blanchon — CC BY-NC-SA 4.0 · Gold Cord Lake Trailhead (near Fishhook), Matanuska-Susitna Borough, Alaska, United States · xeno-canto
Herkenning
Veertien tot twintig centimeter en drieënveertig tot zevenenzestig gram, met een gedrongen, kortstaartig lijf. Het verenkleed is effen leigrijs, met kop en nek vaak iets bruiner; in verse veren dragen de vleugelpennen en de buik smalle witte zoompjes. De snavel is donker en slank, de poten zijn grijsroze en zwaar. Jonge vogels zijn bleker en grijzer, met een lichte, geelachtige snavel en een gevlekte of geschubde buik, en worden geregeld als een andere vogel doorgegeven. In vlucht is het een donkere kogel die laag over het water gaat en elke bocht van de beek volgt in plaats van hem af te snijden.
Verwarringssoorten
In dit gebied deelt geen andere vogel zijn vorm en zijn plaats; de verwarring komt van de soort zelf. De bleke, geschubde jonge vogel op een steen wordt op afstand voor een jonge lijster of een grote winterkoning aangezien, tot hij begint te knikken of het water in loopt. Wie de Europese gids kent: de waterspreeuw daar (Cinclus cinclus) heeft precies dezelfde bouw en houding, maar draagt een witte keel en borst, terwijl de Amerikaanse vogel over de hele lengte grijs is. Op een verre steen midden in de stroom beslist de beweging eerder dan de kleur.
Leefgebied
Snelstromende, koude en heldere beken met een bodem van stenen, met stroomversnellingen en watervallen, van zeeniveau in de kustketens van Alaska en Brits-Columbia tot boven de drieduizend vijfhonderd meter in de Rocky Mountains en de Mexicaanse bergen. Ook uitstroomgeulen van bergmeren en gletsjerrivieren horen erbij. Hij vraagt in de winter open water en voor het nest een vaste richel, rotsblok of brug. Waar een beek dichtslibt, wordt gestuwd of opwarmt, verdwijnt hij; trage laaglandrivieren gebruikt hij niet.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld volgens de USNVC — de vegetatie-indeling van de Verenigde Staten en Canada — en CMECS voor zee en kust.
Verspreiding en trek
Standvogel van West-Alaska en Yukon zuidwaarts door Brits-Columbia en Alberta en door de bergen van het westen van de Verenigde Staten tot in de Black Hills van South Dakota, en verder door de Sierra Madre van Mexico, Guatemala en Honduras tot in de bergen van noordwestelijk Nicaragua. Daarvoorbij loopt het areaal door in Costa Rica en West-Panama, die buiten dit gidsgebied vallen. Trekken doet hij niet: vogels van hooggelegen beken zakken af naar lager water zodra hun eigen stuk dichtvriest, en zijn in het voorjaar weer terug. Er worden vijf ondersoorten onderscheiden, die zuidwaarts kleiner en donkerder worden.
- Jaarrond
- Broedvogel (zomer)
- Winter
- Doortrek
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Waar en wanneer kijken
Stop bij elke brug over een snelle bergbeek en bekijk de stenen midden in de stroom: een donker vlekje dat op en neer gaat is er een. Volg het water en niet de oever — hij vliegt de beek langs en niet erlangs door het bos, zodat een vogel die stroomopwaarts verdwijnt na een paar minuten weer terugkomt. In de winter loont het om de open snelstromende stukken vlak onder de uitstroom van een meer af te zoeken, waar het water niet dichtvriest.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd (LC), met een geschatte broedstand van honderdzestigduizend vogels. Wat hem bedreigt is niet de vogel maar de beek: stuwen die het snelle water wegnemen, houtkap en wegenaanleg die zand en slib aanvoeren, en mijnbouw die zware metalen in het water brengt. Hij verlaat een vervuild traject eerder dan er andere tekenen zichtbaar zijn, en wordt daarom gebruikt als graadmeter voor de toestand van een beek; onder bruggen aangebrachte richels leveren hem nieuwe nestplaatsen op.
Wetenschappelijke naam
Cinclus mexicanus | Swainson, 1827
Swainson beschreef de soort in 1827 als Cinclus mexicanus, naar een vogel van Temascaltepec in Mexico; de naam is sindsdien onveranderd, en daarom staan auteur en jaartal niet tussen haakjes. Het geslacht Cinclus werd in 1797 ingevoerd door Borkhausen en gaat terug op het Griekse kinklos, de naam die oude schrijvers aan een staartwippend vogeltje van de waterkant gaven. mexicanus betekent 'van Mexico'. Dat de vogel daarmee is vernoemd naar het zuidelijke uiteinde van een areaal dat tot in Alaska reikt, is een gevolg van waar het eerste beschreven exemplaar vandaan kwam.