Witoogmeeuw | Ichthyaetus leucophthalmus

Geluid

Een hoge, klagende en nasale roep, dunner en scherper dan het geluid van de grote meeuwen: een uitgerekt kèèh en een snel, blaffend kek-kek-kek bij ruzie om vis. Rond de haven van Eilat is dat geluid het achtergrondgeruis van de vroege ochtend. Vogels op zee zwijgen meestal.

Herkenning

Een slanke, langvleugelige meeuw met een kop die eerder aan een stern doet denken dan aan een zilvermeeuw. In broedkleed draagt de vogel een gitzwarte kap die tot op de keel doorloopt, met daarin twee scherpe witte ooglidstreepjes die samen bijna een gesloten ring vormen; daaraan dankt hij zijn naam. De snavel is opvallend lang, dun en licht hangend, donkerrood met een zwarte punt, en oogt op afstand simpelweg zwart. De bovendelen zijn donker leigrijs, de ondervleugel is donker, de borst is grijs en gaat vloeiend over in een witte buik; de staart is wit, de poten zijn geel. In winterkleed wordt de kap doffer en wit gespikkeld. Jonge vogels zijn koffiebruin met bleke veerranden, een zwarte snavel en een brede zwarte staartband, en doen er twee tot drie jaar over voordat het volwassen kleed rond is.

Verwarrings­soorten

Hemprichs meeuw is de enige soort waarmee de witoogmeeuw werkelijk te verwisselen is, en beide staan bij Eilat op dezelfde strandkop. De kop beslist: gitzwart en tot op de keel doorlopend bij de witoogmeeuw, donker chocoladebruin bij hemprichs meeuw, waarbij het bruin op de borst overgaat in een duidelijke band. De snavel scheelt nog meer: lang, dun en donkerrood met een zwarte punt tegenover kort, zwaar en tweekleurig — geelgroen met een zwarte band en een rode punt. Verder is de witoogmeeuw kleiner, slanker en donkerder grijs van bovendelen, met een fijnere kop en een lichtere vlucht. De audouins meeuw, die aan de Israëlische Middellandse Zeekust voorkomt, heeft een witte kop, een lichtgrijze mantel en donkere poten; alleen het slanke silhouet doet aan deze vogel denken. Zwartkopmeeuw en kokmeeuw zijn spierwit van vleugel en veel bleker van bovendelen.

Leefgebied

Rotskusten, koraalstranden, zandstranden en de ondiepe zee daarvoor, plus vissershavens, aanlegsteigers en drijvende viskwekerijen. Broedt in losse kolonies op kale eilandjes van koraal en zand langs de Rode Zee. Zoekt voedsel vlak boven het water: kleine vis van het oppervlak, visafval achter de boten, en wat er op het strand en op het rif te vinden is.

Verspreiding en trek

Vrijwel de hele wereldbevolking blijft binnen de Rode Zee en de Golf van Aden; buiten die kust is het een dwaalgast. Het kaartgebied schampt daar precies de noordrand van: de Golf van Aqaba tot de hoogte van Eilat. Daar is de soort geen zeldzaamheid maar een vaste waarde: het hele jaar aanwezig, in kleine aantallen, en verreweg alle waarnemingen van het gebied komen uit dat ene hoekje bij Eilat en Aqaba. Losse vogels zijn verder noordelijk aan de Levantijnse Middellandse Zeekust vastgesteld, tot in Libanon, Turkije en Griekenland, maar dat blijven uitzonderingen.

• Jaarrond
• Broedvogel (zomer)
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

Loop bij Eilat de boulevard af tot de jachthaven en zoek van daaruit de strandkoppen en de golfbrekers af; vroeg in de ochtend zitten de vogels laag en dichtbij. Een tweede vaste plek zijn de monding van het zoutkanaal en de visvijvers ten noorden van de stad, waar ze samen met zilvermeeuwen en armeense meeuwen rusten. Neem alle leeftijden mee: juist een bruine eerstejaars met zwarte snavel is de vogel waarop de vergelijking met hemprichs meeuw scherp wordt.

Staat van instandhouding

De Rode Lijst rekent de soort niet tot de bedreigde, maar de marge is klein: de hele wereldbevolking broedt langs één zee, op eilandjes die dicht bij drukke scheepvaartroutes en snelgroeiende kuststeden liggen. Olieverontreiniging bij een tankerongeluk, verstoring van broedeilandjes en het rapen van eieren zijn de risico's die er werkelijk toe doen. Omdat de vogels graag achter vissersboten aan gaan, hangt hun aantal bovendien samen met de visserij in de Rode Zee.