Vale oeverzwaluw | Riparia paludicola

Geluid

Zachter en droger dan de oeverzwaluw, en beduidend minder schrapend. Boven het water klinkt een aanhoudend, ijl gekwetter van korte tsjr-tsjr-tsjrit-noten, dat bij een neergestreken groepje overgaat in een pratend, bijna gedempt gebabbel. Bij onraad een kort, hard tsjrrt. De kolonies zijn klein en het geluid draagt niet ver: bij een Marokkaanse steiloever hoor je hem pas als je er vlakbij staat.

Herkenning

Een kleine, egaal dofbruine zwaluw met korte, brede vleugels en een kort, nauwelijks ingesneden staartje. De keel en de bovenborst zijn vuil grijsbruin en lopen zonder enige grens over in het bleke, vuilwitte buikje: er is geen band, geen scherpe overgang, alleen een geleidelijk lichter worden. De stuit is bruin als de rug, de snavel klein en zwart, de poten bruin. Het geheel oogt matter en zandkleuriger dan bij de oeverzwaluw, en in de vlucht valt op hoe klein en kortstaartig hij is. De vlucht is laag, schokkerig en fladderend, vaak op nog geen meter boven het water. Geslachten gelijk; jonge vogels hebben bleke veerranden op stuit en vleugeldekveren.

Verwarrings­soorten

Alles draait om de keel. Oeverzwaluw heeft een witte keel met daaronder een scherp afgetekende bruine band; bij de vale oeverzwaluw is de keel zelf bruin en ontbreekt de band. Kijk dus niet of er een band 'te zien' is — bij een jonge of versleten oeverzwaluw kan die band vaag en onderbroken zijn — maar of er bóven de borst nog een lichte keel zit. Is die er niet, dan is de zaak rond. Vale rotszwaluw, die in Marokko op dezelfde rivieren kan jagen, is duidelijker groter en zwaarder, heeft een vierkant afgesneden staart met een rij witte vlekjes en houdt zich aan rotswanden en gebouwen in plaats van aan zandoevers. Huiszwaluw verraadt zich altijd aan de witte stuit. Vlieggedrag helpt mee: de vale oeverzwaluw hangt laag en onrustig boven het water, terwijl de rotszwaluwen langs een wand zeilen.

Leefgebied

Zand- en leemoevers van laaglandrivieren, riviermondingen en lagunes, met open water, riet en bevloeide akkers om boven te jagen. Het nest is een zelf gegraven gang van dertig tot zestig centimeter in een steile oever, meestal in losse kolonies van enkele tientallen paren — veel kleiner dan de kolonies van de oeverzwaluw. Waar de oever te laag is, graaft hij ook in een aardwal of een greppelkant. Hij blijft dicht bij water; droge steilwanden zonder rivier zijn niets voor hem.

Verspreiding en trek

In het kaartgebied uitsluitend Marokko, en daar vrijwel alleen in de Atlantische riviervlakten: de benedenlopen en mondingen van de Souss, de Massa, de Tensift, de Oum er-Rbia, de Sebou en de Loukkos. De vogels zijn er standvogel en zwerven buiten de broedtijd hooguit tussen de riviermondingen heen en weer. Daarbuiten is het een Afrikaanse soort, van Senegal en Ethiopië tot Zuid-Afrika en Madagaskar; de Aziatische vogels worden tegenwoordig als een aparte soort gerekend, zodat de Marokkaanse populatie ver van de rest van het areaal ligt.

• Jaarrond
• Winter
• Doortrek
• Trekrichting
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

De monding van de Oued Souss bij Agadir en het dal van de Oued Massa, vroeg in de ochtend en van een dijkje of een brug af. Zoek de kleinste zwaluwen die vlak boven het water fladderen en vang er één in de kijker op het moment dat hij naar je toe draait: dan zie je in een oogopslag of er een lichte keel is of niet. Wandel daarna langs de steilrand en tel de gaten; de gangen zitten lager en dichter opeen dan bij ons.

Staat van instandhouding

Wereldwijd niet bedreigd en over het Afrikaanse areaal algemeen. De Marokkaanse populatie is klein en beperkt tot een handvol riviersystemen, en juist die staan onder druk: zandwinning uit de rivierbeddingen, het vastleggen en verstevigen van oevers, waterontrekking voor de tuinbouw en een reeks droge jaren nemen zowel de broedwanden als de insecten boven het water weg. Waar een riviermonding als reservaat beheerd wordt, zoals bij de Souss en de Massa, houdt de soort stand.