Vale rotszwaluw | Ptyonoprogne obsoleta

Geluid

Een stille vogel, die je zelden hoort voordat je hem ziet. De zang is een kort, gedempt gekwetter van enkele seconden, gebracht in de vlucht voor de nestwand of vanaf de rand van de nestkom. Verder een droog trrt, dat aan de huiszwaluw doet denken, en een dun, hoog twie als contactroep tussen twee vogels die langs elkaar scheren. Bij de nestplaats klinkt een zacht, ratelend gepraat tussen de partners.

Herkenning

Een kleine, lichte zwaluw, ongeveer een zesde kleiner dan de rotszwaluw en veel fijner gebouwd, met een korte, recht afgesneden staart. De bovendelen zijn zandbruin tot vaalgrijs, licht genoeg om tegen een kalkrots bijna weg te vallen. De keel en de bovenborst zijn bleek grijswit, hooguit met een spoortje fijne spikkeling, en gaan geleidelijk over in de vuilwitte buik. Het beslissende kenmerk zit aan de onderkant van de vleugel: de dekveren daar zijn licht grijsbruin, zodat de vogel van onderen egaal en bleek oogt, zonder donkere 'oksel'. Ook de onderstaartdekveren zijn bleek, waardoor de achterkant licht blijft. In de gespreide staart staat een rij kleine witte vlekjes, kleiner en op minder pennen dan bij de rotszwaluw. De vlucht is licht en wendbaar, met snellere slagen en kortere glijstukken dan zijn grote verwant. Geslachten gelijk.

Verwarrings­soorten

Van de rotszwaluw scheid je hem het snelst aan de onderkant. Houd de vogel tegen de lucht en kijk naar de vleugeloksel en de onderstaart: bij de rotszwaluw zijn beide donker tot zwartbruin, zodat het beest van onderen tweekleurig lijkt met een zwaar, donker achterlijf; bij de vale rotszwaluw is alles daar bleek en egaal, en die tegenstelling is er ook op afstand nog. Wie in Marokko in de bergen zit, ziet bovendien dat het twee verschillende werelden zijn: de rotszwaluw houdt de hoge Atlas en de vochtige kloven, de vale rotszwaluw de lage, hete wadi's, de oases en de woestijnranden. Oeverzwaluw en vale oeverzwaluw, die in het Nabije Oosten op trek langskomen, hebben een ingesneden staart zónder witte vlekken en jagen laag boven water in plaats van langs een wand; oeverzwaluw heeft bovendien de scherpe borstband. Huiszwaluw is blauwzwart met een witte stuit. Gierzwaluwen zijn veel groter en geheel donker.

Leefgebied

Rotswanden, kloven, wadimuren, uitgesleten kalkkliffen en de randen van woestijnplateaus, van beneden zeeniveau bij de Dode Zee tot hoog in de bergen. Even vanzelfsprekend zijn kunstmatige wanden: stuwdammen, bruggen, viaducten, tempels, forten, hotels en flatgebouwen, tot midden in Caïro toe. Hij jaagt langs de wand, boven het kale grind en de dorre hellingen ervoor, en verzamelt zich graag boven een waterplas, een bevloeide akker of een oase, waar in droge streken vrijwel alle insecten zitten. Het nest is een half kommetje van modder, tegen een overhang gemetseld.

Verspreiding en trek

De woestijngordel van Noord-Afrika tot Zuidwest-Azië. Binnen het kaartgebied: Marokko en Algerije, waar hij schaars is en de zuidelijke hellingen en de Sahararand bewoont, verder Egypte, waar hij algemeen is langs de Nijl van Aboe Simbel en Assoean tot in de steden van de Delta, de Sinaï, Israël en de Palestijnse gebieden, en Jordanië, waar hij tot de gewoonste vogels van Petra, de Wadi Rum en de Dode-Zeekloven hoort. In Israël is hij pas sinds de jaren zeventig algemeen geworden. Buiten het kaartgebied loopt het areaal door over Arabië, Irak en Iran tot in Pakistan. Trekt niet; hooguit zakken bergvogels 's winters wat lager.

• Jaarrond
• Winter
• Doortrek
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

Petra bij het eerste licht, of de kloof van de Wadi Rum, of het uitzichtpunt boven een stuwdam in de Negev: ga met de zon in de rug staan en laat de vogels boven je door draaien. Alleen van onderen zie je waar het om gaat — de bleke oksel en de bleke onderstaart — en als er dan een de staart spreidt, lichten de vlekjes op. In Egypte hoef je de stad niet uit: op het balkon van een hotel in Assoean of Luxor vliegen ze langs de gevel, en bij een lantaarn zitten ze 's avonds op de insecten te wachten.

Staat van instandhouding

Wereldwijd niet bedreigd, met een groot en groeiend areaal en toenemende aantallen. Net als zijn grote verwant profiteert hij van alles wat de mens rechtop in het landschap zet: dammen, bruggen, tempels, hotels en flats leveren rotswanden waar geen rots is, en irrigatie levert insecten waar geen water was. Zo is hij in Israël in een halve eeuw van lokale rotsvogel tot gewone stadsvogel geworden. Bedreigingen van betekenis zijn er niet; alleen het schoonspuiten of renoveren van gebouwen in het broedseizoen kost een kolonie in één ochtend haar nesten.