Alle soorten › Trapachtigen › Trappen › Westelijke kraagtrap
Westelijke kraagtrap | Chlamydotis undulata
African houbara | Avutarda hubara africana
De enige trap van de Canarische Eilanden en de enige woestijntrap die je in Europa zonder geluk kunt zien. Je staat vroeg in de ochtend op een kale, steenachtige vlakte op Lanzarote of Fuerteventura, de wind schuurt over het grind, en je zoekt een vogel ter grootte van een kleine gans die precies de kleur van die vlakte heeft. Pas als hij zijn hals strekt, verschijnt er een zwarte streep waar eerst niets was.
Geluid
Praktisch zwijgzaam. Een baltsende man laat hooguit een laag, dof brommen horen dat op dertig meter al wegvalt tegen de wind, en verder hoor je niets. Reken er dus niet op dat geluid je bij deze vogel helpt; het is een soort die je met de kijker vindt of helemaal niet.
Voor deze soort is nog geen vrij gelicentieerde opname beschikbaar.
Herkenning
Hoogpotige trap met een lange grijze hals en een korte, brede romp. De bovendelen zijn zandkleurig met dichte donkere golfjes en pijlpunten, de onderdelen wit. Langs de zijkant van de hals hangt een band van losse, verlengde zwarte veren met wit aan de basis, en op de kruin staat een korte zwart-witte kuif. De poten zijn lang en groengrijs. In vlucht een groot wit veld aan de basis van de handpennen met een zwarte punt, de hals recht vooruit en trage, diepe slagen. In balts slaat de man die hals- en kruinveren over zijn kop, zodat de kop verdwijnt en er een witte bol over de vlakte draaft — hij loopt daarbij een vaste ronde af, minutenlang, van december tot maart.
Verwarringssoorten
Op de Canarische Eilanden staat hij alleen; wat daar op afstand voor een trap wordt aangezien is meestal een griel of een renvogel, allebei veel kleiner en met een heel andere kop. In trillende lucht op een vlakte is dat onderscheid lastiger dan het klinkt: let op de hoogte boven de grond en op de zwarte halsstreep. De oostelijke kraagtrap, Chlamydotis macqueenii, wordt sinds 2003 als aparte soort behandeld en komt in het kaartgebied alleen als hoge zeldzaamheid opduiken; die vogel is groter en bleker, met een langere kuif en meer wit in de vleugel, terwijl deze soort donkerder en dichter getekend is op de rug. Op de Canarische Eilanden hoef je die vraag niet te stellen: daar is elke kraagtrap deze. Op het Marokkaanse vasteland wel, en dan geldt: hoe fijner en donkerder de rugtekening, hoe waarschijnlijker de westelijke.
Leefgebied
Vlakke, open halfwoestijn: steenvlakten met grind en losse blokken, de zandvlakten van het jable, vastgelegde duinen en de laagste, meest verdroogde struiksteppe met ver uiteenstaande lage struiken als aulaga en verode. Daarnaast graslandjes en de randen van kleine, niet bevloeide akkertjes, waar 's ochtends en tegen de avond wordt gefoerageerd. Lavavelden, hoog gewas en bebouwing worden gemeden.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld volgens EUNIS — de Europese standaard voor leefgebieden.
Verspreiding en trek
Binnen het kaartgebied twee gescheiden delen. Het eerste zijn de oostelijke Canarische Eilanden: Fuerteventura, Lanzarote en La Graciosa, met vroeger ook Lobos; op Tenerife en Gran Canaria is hij verdwenen. Die vogels vormen de ondersoort C. u. fuertaventurae en zijn kleiner, donkerder en dichter getekend dan de vastelandsvogels. Het tweede deel is Noord-Afrika: de Atlantische vlakten en de pre-Sahara van Marokko en de Westelijke Sahara, oostwaarts door Algerije, Tunesië en Libië tot aan de Nijl. Op het Iberisch schiereiland komt hij niet voor.
- Jaarrond
- Winter
- Doortrek
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Waar en wanneer kijken
Januari of februari, het eerste uur na zonsopgang, en blijf bij de auto. Op Lanzarote is het jable tussen Teguise, Soo en Muñique de klassieke plek, op Fuerteventura de vlakten bij Tindaya en de Istmo de la Pared. Rijd de pistes stapvoets en scan vanuit het raam; een lopende vogel valt op tegen de horizon, een stilstaande niet. Ga niet het veld in: de vogels drukken zich en verlaten hun plek, en verstoring is hier een echt probleem. Een baltsende man op driehonderd meter is een wit stipje dat om de paar seconden terugkomt op dezelfde plek.
Staat van instandhouding
Kwetsbaar op de wereldlijst en in Spanje als bedreigd gecatalogeerd. De Canarische bevolking wordt op ongeveer zevenhonderd vogels geschat, verdeeld over Fuerteventura, Lanzarote en La Graciosa, en dat is een herstel ten opzichte van de jaren zeventig en tachtig. Wat de vogels nog kost: aanvaringen met elektriciteits- en telefoonlijnen — een LIFE-project heeft daar tussen 2003 en 2007 een reeks lijnen voor gemarkeerd of ondergronds gebracht — plus terreinwagens buiten de paden, bouw voor toerisme, verwilderde katten en honden, en stroperij. In Noord-Afrika drukt daarbovenop de jacht met valken; daar worden op grote schaal gekweekte vogels bijgezet om die jacht in stand te houden.