Alle soorten › Zangvogels › Doornsnavels en verwanten › Westelijhke struiksluiper
Westelijhke struiksluiper | Calamanthus montanellus
Western Fieldwren | Sedosito occidental
De westelijke struiksluiper is de veldsluiper van de zuidwesthoek van Australië: een klein, gestreept vogeltje met een opgerichte staart dat door de lage kwongan-heide en het malleestruweel scharrelt en vooral bekendstaat om het probleem dat hij taxonomen bezorgt. Of hij een eigen soort is of slechts de westelijke uitloper van de rosse struiksluiper, is na meer dan een eeuw nog altijd niet beslist — en voor wie hem in het veld ziet, maakt het weinig uit: het is dezelfde kleine, schuwe, stekelharige heidebewoner.
Geluid
Zoals bij alle veldsluipers is de zang het aanknopingspunt: een helder, vrolijk en enigszins snorrend deuntje dat het mannetje in het broedseizoen vanaf de top van een struik ten beste geeft en dat sterk lijkt op dat van de rosse struiksluiper. Daarbuiten hoort u zelden meer dan een kort, scherp waarschuwingsgeluid uit de dekking, waarna het contact verbroken is.
Voor deze soort is nog geen vrij gelicentieerde opname gevonden; hieronder staat wel waar je op moet letten.
Herkenning
Een klein, compact vogeltje van een centimeter of twaalf tot dertien met bleekbruine, gestreepte bovendelen, witachtige onderdelen, streping over kop en borst, een duidelijke lichte wenkbrauwstreep en een lange staart die vrijwel altijd omhoog gedragen wordt. Het verenkleed is over het algemeen olijfbruiner en minder warm roodbruin dan bij de vogels van het droge binnenland verder oostelijk, maar dat verschil loopt geleidelijk en is in het veld zelden hard te maken. De staart is naar verhouding lang — het enige kenmerk waarop metingen hem betrouwbaar van zijn oostelijke tegenhanger scheiden.
Verwarringssoorten
De rosse struiksluiper (Calamanthus campestris) is de lastigste, maar het probleem is theoretisch: volgens eBird overlappen de verspreidingsgebieden niet, zodat plaats hier beslist wat verenkleed niet kan. De gevlekte struiksluiper (Calamanthus fuliginosus) komt in West-Australië helemaal niet voor. Wel echt verwarrend is de malleeheidesluiper (Hylacola cauta), die in dezelfde heide leeft: die heeft een ongestreepte kruin en rug, een witte vleugelvlek en donkere poten, terwijl deze soort juist tot op de kop gestreept is, geen wit in de vleugel heeft en lichtere poten. Verder lopen in hetzelfde struweel de bruine doornsnavel (Acanthiza pusilla) en de westelijke witbrauwstruiksluiper (Sericornis maculatus) rond, maar die dragen de staart niet opgericht en klimmen in plaats van te rennen.
Leefgebied
De lage, dichte zandheide van het zuidwesten — de kwongan — met daarnaast malleestruweel, open struweel op zand- en steengrond en, aan de rand van het areaal richting de Grote Australische Bocht, de lage zoutstruikvlakten. Overal gaat het om vegetatie die laag genoeg is om overheen te kunnen kijken en dicht genoeg om in te verdwijnen. Hij foerageert op de grond en in de onderste takken, vrijwel uitsluitend op insecten en spinnen, en bouwt een overkoepeld nest laag in of onder een struik.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar hoofdgroep en formatie.
Verspreiding en trek
Endemisch in zuidwestelijk West-Australië, volgens AviList van Geraldton in het noorden tot Point Culver aan de zuidkust, dus over de hele half droge zuidwesthoek van het continent. Binnen dat gebied is hij plaatselijk algemeen waar de heide intact is en afwezig waar die voor graan is geruimd. Hij is standvogel.
- Jaarrond
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Waar en wanneer kijken
Ga in augustus of september naar een intacte kwongan-heide, bijvoorbeeld in de reservaten van de Geraldton Sandplains of langs de zuidkust, en luister vroeg op de ochtend naar de zang. De vogel zit dan boven op een struik en is een paar minuten lang goed te bekijken; zodra hij zwijgt, zakt hij in de vegetatie en is hij weg. Let vooral op de opgerichte staart en de streping tot op de kruin, want dat scheidt hem ter plekke van de malleeheidesluiper.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd (LC). De soort heeft wel te maken met het meest ingrijpende landschapsverlies van Australië: de graangordel van West-Australië is over grote oppervlakten geheel ontgonnen, waardoor de heide is versnipperd tot restanten langs wegen en in reservaten. Daar komt te frequente brand bij, die de dichte lage struiklaag verwijdert waar deze vogel op steunt, en die pas na jaren terugkeert. Op de schaal van het hele areaal is de stand voldoende; op de schaal van een afzonderlijk heideperceel is ze dat lang niet altijd.
Wetenschappelijke naam
Calamanthus montanellus | Milligan, 1903
Alexander Milligan beschreef de vogel in 1903. Het epitheton montanellus is een Latijnse verkleinvorm van montanus, ‘van de bergen’. De taxonomische status is de kern van het naamverhaal: het Engelstalige Wikipedia-artikel vermeldt dat Christidis en Boles hem in 2008 als ondersoort Calamanthus campestris montanellus behandelen en dat een analyse van genetische en morfologische gegevens hem zelfs geheel met C. campestris zou samenvoegen, terwijl de IOC en AviList hem als eigen soort blijven voeren. Deze gids volgt AviList. De Nederlandse naam in de projectdata luidt ‘Westelijhke struiksluiper’; die spelling met een extra h is zo overgenomen en is niet door deze gids bedacht.