Grote kuifstern | Thalasseus bergii

Geluid

Een hard, laag en krassend kèr-rak, grover en schorder dan de roep van de grote stern en zonder de scherpe klank daarvan. Bij opwinding volgt een snel herhaald krik-krik-krik, en boven een kolonie zwelt dat aan tot een rauw geraas. Aan de Israëlische kust hoor je zelden meer dan één losse roep van een overvliegende vogel; het is geen soort die zich met geluid aandient.

Herkenning

Fors en breed van vleugel, met trage, diepe slagen die eerder meeuwachtig dan sternachtig ogen. De snavel is lang en zwaar, citroen- tot olijfgeel, aan het eind iets hangend; de poten zijn zwart. Achter op de kruin loopt het zwart uit in een ruige, opzetbare kuif, maar tussen de snavelbasis en dat zwart blijft altijd een brede witte band op het voorhoofd staan — ook in vol broedkleed, en dat is het punt waarop de soort in één oogopslag te herkennen is. Mantel en bovenvleugel zijn donker leigrijs, duidelijk donkerder dan bij elke andere stern van het gebied, en stuit en staart dragen diezelfde grijze tint; de onderdelen zijn wit. Buiten de broedtijd raakt de kruin wit gespikkeld en trekt het zwart zich terug tot de kuif. Jonge vogels zijn op de bovenzijde geschubd grijsbruin, met donkere banden over de vleugel en een dofgele, hoornkleurige snavel. De vogels van de Rode Zee horen tot de vorm velox, de grootste, donkerste en langstsnavelige van de soort.

Verwarrings­soorten

De grote stern is de vogel waarmee de vergelijking begint, en het verschil is op elke afstand te maken: die oogt spierwit, met een zwarte snavel met scherpe gele punt en een witte stuit en staart, terwijl de grote kuifstern een geheel gele snavel draagt en van mantel tot staarttop één donkergrijs vlak vormt. De bengaalse stern zit qua formaat tussen beide in en heeft een dunnere, zuiver oranje snavel en een lichtgrijze mantel met een nauwelijks donkerder stuit; bovendien reikt haar zwarte kap in broedkleed tot aan de snavelbasis, terwijl de grote kuifstern dat witte voorhoofd het hele jaar houdt. Ook de kuif scheelt: lang, zwaar en borstelig bij de grote kuifstern, korter en fijner bij de bengaalse. De reuzenstern is nog groter en zwaarder, maar heeft een dikke bloedrode snavel, een donkere handpenpunt van onderen en een staart die nauwelijks gevorkt is.

Leefgebied

Kustzeeën, koraalriffen en ondiepe baaien, met rustplaatsen op zandbanken, strandhaken, pieren, boeien en drijvende kweekkooien. Broedt in dichte kolonies op vlakke, kale koraal- en zandeilandjes, geregeld naast een kolonie bengaalse sterns. Zoet water komt er niet aan te pas: de soort blijft aan zout water gebonden en volgt de kustlijn zelden ver de open oceaan op.

Verspreiding en trek

Een vogel van de warme kustzeeën van de Indische Oceaan en de westelijke Stille Oceaan, met een sterke bevolking in de Rode Zee en de Golf. In het kaartgebied komt daar bijna niets van terecht. De kaart houdt bij 29 graden noorderbreedte op, en dat is precies de hoogte van de noordpunt van de Golf van Aqaba: het strand van Eilat en de Jordaanse overkant bij Aqaba liggen er nog binnen, de rest van de Rode Zee niet. Bij Eilat is het een schaarse maar bijna jaarlijkse gast, met de meeste vogels in juli en augustus en losse waarnemingen in het voorjaar en de winter. Ook de bovenrand van de Golf van Suez, bij Ain Soukhna, levert waarnemingen op. De dichtstbijzijnde kolonies liggen honderden kilometers zuidelijker, op eilanden die buiten de kaart vallen.

• Jaarrond
• Broedvogel (zomer)
• Winter
• Doortrek
• Trekrichting
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

Het noordelijke strand van Eilat is de plek. Ga in juli of augustus vroeg op de dag bij de jachthaven staan en werk de sterns af die op boeien, drijvers en de pier rusten. Zoek eerst op formaat en op de donkere mantel, en wacht dan tot de vogel zijn kop draait, want de snavelkleur hakt de knoop door. Reken erop dat het om één vogel tussen tientallen visdieven gaat; de kans is groter bij aflandige wind, als de sterns dicht onder de kust blijven.

Staat van instandhouding

Wereldwijd niet bedreigd: de soort is over een enorm gebied verspreid en telt honderdduizenden vogels. Plaatselijk blijft ze kwetsbaar, want de kolonies zitten samengepakt op een handvol lage eilandjes, waar het rapen van eieren, verstoring door pleziervaart en olieverontreiniging in één seizoen een hele kolonie kunnen kosten. In de Rode Zee vallen verschillende broedeilanden inmiddels binnen beschermde gebieden, wat de belangrijkste kolonies rust geeft.