Gestreepte prinia | Prinia gracilis

Geluid

De zang is geen melodie maar een insectengeluid: een droog, zoemend zrrp-zrrp-zrrp-zrrp in een lange, gelijkmatige reeks, met een ijl metaalachtig randje, het hele jaar door te horen en ook midden op de dag. Daarnaast heeft het mannetje een baltsvlucht waarin hij met stijve, korte slagen boven de struiken op en neer stuitert en met de vleugels een luid knetterend geratel maakt — een geluid dat bij de Israëlische ochtend hoort zoals de merel bij de Nederlandse. Roep: een scherp, nasaal tsjiep, bij onrust overgaand in een ratelend tjer-r-r.

Herkenning

Bovendelen zandgrijs tot grijsbruin; in het verse najaarskleed zijn kruin en mantel fijn donker gestreept, in de zomer slijt die streping weg en oogt de vogel bijna effen. Onderdelen crèmewit, op de flanken warm okerbeige. De staart is lang, sterk getrapt en wordt vrijwel altijd omhoog gedragen; van onderen toont elke staartpen vlak voor de witte punt een zwarte vlek, zodat de opgezette staart een rij stippen laat zien. Snavel kort, dun en donker, iris oranjebruin, poten roze tot vleeskleurig. De vleugels zijn kort en rond, de vlucht is zwak en fladderend met de staart als een sleep erachteraan. Mannetje en vrouwtje zijn gelijk; in de winter is de staart merkbaar langer dan in de zomer.

Verwarrings­soorten

Graszanger is even klein en leeft in hetzelfde vlakke land, maar heeft een korte, brede waaierstaart, een zwaar zwart gestreepte rug en levert zijn dzip af vanuit een golvende zangvlucht tientallen meters boven het veld; de prinia zingt vanuit een struik en vliegt zelden hoger dan de heg. Maquiszanger heeft ook een lange, opgewipte staart, maar daaronder een scherpe donkere oogstreep met een witte wenkbrauwstreep erboven, een duidelijk gestreepte kruin en een veel donkerder staart met witte punten, en hij scharrelt over de grond in steenwoestijn in plaats van in tuinen. Cetti's zanger is fors, donker roodbruin, volstrekt ongestreept en houdt zich in dicht struweel bij water op; zijn zang barst uit in één explosie en heeft niets zoemends.

Leefgebied

Overal waar laag, dicht groen staat: heggen en stadstuinen, parken en hotelterreinen, bougainville tegen een muur, boomgaarden en suikerriet, ruigte langs irrigatiekanalen, tamarisken in een wadi en de smalle rietkragen van de Jordaan en de kustbeken. Gesloten bos en kale woestijn mijdt hij, maar hij volgt de mens tot diep in de Aravavallei zolang er water en groen is. Het nest is een langwerpig geweven zakje van grasblad en spinrag, laag in een struik of tussen rietstengels, met de ingang aan de zijkant.

Verspreiding en trek

De Nijlvallei en de Nijldelta, de Sinaï, Israël en de Palestijnse gebieden, Jordanië, Libanon, het zuiden van Syrië en de zuidoosthoek van Turkije; buiten het kaartvenster oostwaarts tot Pakistan en India. In Europa ontbreekt hij volledig, en dat maakt hem voor de Nederlandse kijker een echte Levantsoort: geen zeldzaamheid om naar te zoeken, maar de eerste vogel die je in Tel Aviv of Eilat uit de heg hoort. In Israël is hij een van de talrijkste broedvogels van het bewoonde land.

• Jaarrond
• Broedvogel (zomer)
• Doortrek
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

Elke ochtend in een stadspark, langs een hotelhaag of bij een visvijver in de Bet She'an-vallei. Zoek niet naar de vogel maar luister naar het zoemende geratel en kijk dan naar het bewegende puntje in de heg: de opwippende staart verraadt hem binnen twee seconden. Het knetteren van de baltsvlucht hoor je het vaakst in februari en maart, wanneer de mannetjes boven de tuinen op en neer stuiteren; dat is ook de tijd dat ze het langst in het volle zicht op een twijgtop blijven zitten.

Staat van instandhouding

Niet bedreigd (LC), talrijk en eerder toe- dan afnemend. Irrigatie, stadsgroen en aanplant hebben zijn leefgebied in de Levant vergroot in plaats van verkleind, en hij hoort tot de weinige vogels die van verstedelijking langs de woestijnrand profiteren. Plaatselijk kost het volledig wegmaaien van rietkragen en het strak scheren van openbaar groen nesten, maar op de schaal van het gebied weegt dat niet op tegen de winst.

Wetenschappelijke naam

Prinia gracilis (Lichtenstein, 1823)

Lichtenstein beschreef de soort in 1823 als S[ylvia] gracilis; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Prinia werd in 1821 ingevoerd door Horsfield. Prinia komt van prinya, de Javaanse naam voor Prinia familiaris, de prinia van dat eiland. gracilis is Latijn voor 'slank, tenger', naar de fijne bouw en de lange dunne staart. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Nubië.