Alle soorten › Zangvogels › Gorzen › Huisgors
Huisgors | Emberiza sahari
House bunting | Escribano sahariano
De gors die bij de mensen is ingetrokken. In de dorpen en kasba's van Marokko, Algerije en Tunesië scharrelt hij over de binnenplaatsen, tussen de tafeltjes van een café en langs de treden van een trap, zo weinig schuw als een mus.
Geluid
De zang is een kort, hoog en licht schetterend strofetje van vijf of zes tonen met een dalend slot, in klank ergens tussen een geelgors en een mus, meestal gezongen vanaf een dakrand, een antenne of een muurtje; hij is bijna het hele jaar te horen en het luidst in de vroege ochtend. De roep is een dun, opgewekt tsjiep, dat in het straatrumoer makkelijk wegvalt.
Voor deze soort is nog geen vrij gelicentieerde opname beschikbaar.
Herkenning
Kleine, kortgestaarte gors met een warm kaneelbruin verenkleed. De kop is grijs met fijne witte strepen — een lichte kruinstreep, een lichte wenkbrauw en een lichte streep onder de wang — en de rest van de vogel is ongestreept oranjebruin, met roestkleurige vleugels waarin twee bleke banden staan. Het vrouwtje is iets doffer en minder scherp getekend op de kop. Hij foerageert met korte, snelle pasjes over stoep en dorpel en vliegt laag met een fladderende slag.
Verwarringssoorten
In de dorpen van de Maghreb is er geen andere kleine bruine gors met een grijze, fijn wit gestreepte kop. De grijze gors is groter en langer gestaart en heeft zware zwarte kopstrepen boven een grijze borst. De gestreepte gors, die pas veel verder naar het oosten in kale woestijnwadi's voorkomt en de Maghreb niet bereikt, is bleker en koeler van kleur, duidelijker gestreept op rug en kop en veel schuwer. Een huismus heeft een veel zwaardere snavel, een gestreepte rug en niets van het egale kaneelbruin.
Leefgebied
Dorpen, oude stadskernen, kasba's, karavanserais, moskeeplaatsen en erven, met daarnaast rotsige wadi's, kloofwanden en steenhopen buiten de bebouwing. Hij nestelt in muurgaten, onder dakpannen en in nissen, en zoekt zijn voedsel op straat, op binnenplaatsen en op de kale grond langs de dorpsrand.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld volgens EUNIS — de Europese standaard voor leefgebieden.
Verspreiding en trek
Standvogel van Noordwest-Afrika: Marokko, Noord-Algerije en Tunesië, van de kuststeden tot de dorpen aan de zuidrand van de Atlas en de oasen daarachter. Binnen het kaartgebied van deze gids komt hij alleen daar voor. Hij trekt niet en zwerft nauwelijks; in de twintigste eeuw heeft hij zijn gebied naar het noorden uitgebreid en is hij ook in de grote steden gaan broeden.
- Jaarrond
- Broedvogel (zomer)
- Winter
- Doortrek
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Waar en wanneer kijken
Hiervoor hoef je het veld niet in: ga in Fez, Marrakesh of Tozeur op een binnenplaats of een dakterras zitten en wacht tot er een klein bruin vogeltje aan je voeten komt scharrelen. Vroeg in de ochtend zingen de mannetjes vanaf de dakranden. Kijk goed naar het koppatroon — het fijne wit op grijs is op een halve meter afstand prachtig te zien.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd (IUCN: Least Concern) en in de Maghreb allerminst zeldzaam; van de groei van dorpen en steden heeft hij eerder geprofiteerd dan geleden. Hij is nauw verwant aan de gestreepte gors van de oostelijke woestijnen en werd daar lang als ondersoort van beschouwd; tegenwoordig geldt hij als aparte soort, op grond van verenkleed, geluid en het volledig gescheiden gebied.
Wetenschappelijke naam
Emberiza sahari Levaillant, 1850
Levaillant beschreef de soort in 1850 en plaatste haar meteen in het geslacht waarin ze nog altijd staat. Het geslacht Emberiza werd in 1758 ingevoerd door Linnaeus. Emberiza komt uit het Oudhoogduits, van Embritz, een naam voor een gors. sahari betekent 'van de Sahara', naar het woestijnrandgebied waar de soort leeft. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit zuidelijk Algerije.