Alle soorten › Zangvogels › Gorzen › Zwartkopgors
Zwartkopgors | Emberiza melanocephala
Black-headed bunting | Escribano cabecinegro
Een grote, felgekleurde gors: een gitzwarte kop, een kastanjebruine rug en een onderzijde van onvermengd citroengeel. Vanaf een draad of een boomtop boven de olijfgaarden van de Balkan en Turkije zingt hij zijn opzwepende strofe de vallei in.
Geluid
De zang begint met een paar krassende, aarzelende tonen en gaat over in een luide, rijke strofe die versnelt en met een opzwepende uithaal eindigt: tsri-tsri-tsjeree-tsjeree-tsjururee. Hij zingt van mei tot juli vanaf een hoge, open zitplaats — een draad, een populier, een telefoonpaal — en houdt daar lang vol. Roep: een hard, klikkend tsjup en in de vlucht een rollend tsrit.
Voor deze soort is nog geen vrij gelicentieerde opname beschikbaar.
Herkenning
Fors en langgestaart, met een zware snavel. Het zomermannetje heeft een zwarte kap tot onder het oog, een roestbruine rug en stuit en een geheel citroengele onderzijde zonder strepen. In het najaar verdwijnt het zwart onder bruine veerranden. Het vrouwtje is een bleke, zandbruine vogel met een vage kopstreping, geelachtige onderstaartdekveren en meestal wat geel op de buik. Beide geslachten missen wit in de staart — een kenmerk dat hij binnen deze gids alleen met de grauwe gors deelt.
Verwarringssoorten
Het mannetje is onmiskenbaar; het vrouwtje is de opgave. Let op de combinatie groot, bleek, vrijwel ongestreept, met gelige onderstaartdekveren en zonder wit in de staart. De grauwe gors is nog forser en zwaarder, egaal grijsbruin, met een duidelijk gestreepte borst en zonder enig geel. Vrouwtjes van geelgors en ortolaan zijn kleiner en tonen altijd wit in de buitenste staartpennen; de ortolaan heeft bovendien een gele oogring. Van de bruinkopgors, die verder naar het oosten broedt, is het vrouwtje nauwelijks te scheiden; in het kaartgebied helpt vooral de plek waar je staat.
Leefgebied
Open, warm cultuurland met verspreide bomen en struiken: graanakkers met heggen, olijf- en amandelgaarden, wijngaarden, boomgaarden en verwaarloosde velden, vaak vlak bij dorpen. Ook droge hellingen met doornstruweel. Nodig zijn hoge zangposten en dichte struiken laag bij de grond, waarin het nest komt.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld volgens EUNIS — de Europese standaard voor leefgebieden.
Verspreiding en trek
Broedt langs de Adriatische kust van Italië, door de Balkan en Griekenland tot Turkije, de Kaukasus, Cyprus en Israël, en oostwaarts buiten het kaartgebied tot in Iran. Hij is een langeafstandstrekker met een ongebruikelijke richting: niet naar Afrika, maar naar het westen van India. Hij arriveert laat, in mei, en vertrekt alweer in augustus. In Noordwest-Europa is hij een zeldzame gast, meestal in het late voorjaar.
- Broedvogel (zomer)
- Doortrek
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Waar en wanneer kijken
In juni hoef je in Griekenland of Turkije nauwelijks te zoeken: rijd langs akkerland met verspreide bomen en kijk naar de draden en de toppen. Het mannetje zingt open en bloot en blijft lang op dezelfde plek. Vrouwtjes zie je vooral laag in het struweel; kijk dan naar de staart, want een grote bleke gors zonder wit in de staart is in dit gebied vrijwel altijd deze soort.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd (IUCN: Least Concern), maar de Europese bevolking is niet stabiel: in Griekenland en op de Balkan is hij plaatselijk teruggelopen door het opgeven van kleinschalige boomgaarden en het gebruik van bestrijdingsmiddelen. In het winterkwartier in India wordt hij als graanplaag bestreden, wat op de aantallen doorwerkt.
Wetenschappelijke naam
Emberiza melanocephala Scopoli, 1769
Scopoli beschreef de soort in 1769 en plaatste haar meteen in het geslacht waarin ze nog altijd staat. Het geslacht Emberiza werd in 1758 ingevoerd door Linnaeus. Emberiza komt uit het Oudhoogduits, van Embritz, een naam voor een gors. melanocephala is Grieks, van melas 'zwart' en kephale 'kop'. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Krain in Slovenië.