Bruingele babbelaar | Argya fulva

Geluid

Een groep is een aanhoudend gesprek van heldere, wat weemoedige fluittonen, korte kwetterzinnetjes en zacht knorren. Het contactroepje is een vol, opklimmend gefluit dat de leden van de groep om beurten laten horen zolang ze in beweging zijn, en dat in een stille oued honderden meters draagt. Bij onrust volgt een schor, ratelend alarm, waarna de hele groep in het dichtste struweel verdwijnt en van daaruit doorgaat met roepen. Het geluid is minder gevarieerd en minder piepend dan dat van de Arabische babbelaar, met meer nadruk op ronde fluittonen. Er is geen echte zang die van de rest te scheiden is: het geroep gaat het hele jaar door en het hardst in de vroege ochtend.

Herkenning

Groot en slank, met korte ronde vleugels en een lange, getrapte staart die bij het landen even openvalt. De hele vogel is warm zandbruin, aan de bovenkant het diepst van kleur en naar de buik toe oplopend in vaalgeel; de keel is bleker en steekt licht af tegen de warmere borst. De kop is effen: geen streping, geen masker, geen oogring die opvalt. Het oog is donkerbruin en verdwijnt daardoor bijna in het gezicht. De snavel is fors, zwartig en licht gebogen, de poten zijn stevig en licht hoornkleurig. De geslachten zijn gelijk en jonge vogels zijn nauwelijks van hun ouders te onderscheiden. Het silhouet is het handigst: een vogel ter grootte van een lijster met een staart die te lang lijkt en die hij op de grond half opgericht draagt terwijl hij tussen de struiken door rent.

Verwarrings­soorten

In het hele Maghrebijnse areaal is er geen andere babbelaar en niets anders van dit formaat dat er zo uitziet. De vergelijking die telt is die met de Arabische babbelaar aan de andere kant van de woestijn: dezelfde bouw, dezelfde lange staart, dezelfde groepen, dezelfde manier van de grond afwerken. Verschillen zijn er wel. De bruingele babbelaar is warmer en roodzandiger van kleur, heeft een effen kop zonder streepjes op kruin en wang, een donkerbruin oog en een iets kortere staart; de Arabische is grijzer en kouder, gestreept op de kruin en heeft een bleek, geel oog dat hem een starende blik geeft. In het veld hoef je die vergelijking nooit te maken, want hun arealen sluiten elkaar uit: de bruingele zit van Marokko en Mauritanië oostwaarts tot in Libië en westelijk Egypte, de Arabische ten oosten van de Nijl. Wat wel voor verwarring zorgt is een groepje op afstand: een rij bruine vogels die laag over de oued schiet doet even aan spreeuwen of aan jonge maghrebeksters denken, tot je de lange, getrapte staart en het fladderende vliegbeeld ziet.

Leefgebied

Woestijn en halfwoestijn met struweel: tamarisk en christusdoorn in de beddingen van oueds, acacia's in de zuidelijke wadi's, doornstruweel op zandvlaktes en aan de voet van duinen, esparto- en alsemsteppe met verspreide bosjes. Daarnaast trekt hij graag naar de randen van menselijk gebruik — palmerie en dadeltuinen, omheiningen van doorntakken rond akkertjes, olijf- en arganranden bij dorpen — zolang er dicht, laag struweel is om in te verdwijnen. Hij foerageert lopend en huppend op de grond, keert bladeren en droge mest om, en klimt daarna weer in de tamarisk om te rusten.

Verspreiding en trek

Noord-Afrika van de Atlantische kust tot in Egypte: Marokko en de Westelijke Sahara, Mauritanië, Algerije, Tunesië, Libië en de woestijn ten westen van de Nijl, met een uitloper zuidwaarts naar Mali, Niger en Noord-Soedan. Binnen het kaartgebied van deze gids gaat het om de Maghreb: de zuidflank van de Hoge Atlas en de Anti-Atlas, de oueds van de Draa en de Ziz, de Algerijnse Sahara-rand en de zuidelijke helft van Tunesië. In Europa is hij nooit vastgesteld, en gezien zijn honkvastheid en zijn slechte vliegvermogen is dat ook niet te verwachten.

• Jaarrond
• Broedvogel (zomer)
• Winter
• Doortrek
• Trekrichting
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

De oueds ten zuiden van de Atlas zijn de plek: de tamarisken langs de Draa, de omgeving van Merzouga en Rissani, de Tagdilt-vlakte bij Boumalne, en in Tunesië de nationale parken Jebil en Bou Hedma. Ga vroeg, want tegen tien uur schuilen ze in het dichtste struweel en zwijgen ze. Zoek niet naar één vogel maar naar beweging in een rij: eerst steekt er één over, dan de rest, met tussenpozen van een paar seconden. En laat je oren het werk doen — het opklimmende gefluit hoor je al voordat je bij de oued bent, en daarna is het een kwestie van rustig langs de rand lopen tot de groep zich laat zien.

Staat van instandhouding

Niet bedreigd. Het areaal beslaat vrijwel de hele Noord-Afrikaanse woestijngordel en de soort is over dat hele gebied wijd verspreid, al is ze nergens talrijk en zijn er nauwelijks tellingen. De druk komt van het verdwijnen van het struweel in de oueds: houtkap voor brandhout en omheiningen, zware begrazing door geiten en kamelen, en de omzetting van oevers met tamarisk in bevloeide akkers en meloenvelden. Daar staat tegenover dat hij zich goed thuis voelt in de doornhagen en tuinranden van dorpen, zodat hij in bewoond gebied vaak blijft zitten waar het wilde struweel al is verdwenen.

Wetenschappelijke naam

Argya fulva (Desfontaines, 1789) (GBIF: Turdoides fulva)

Desfontaines beschreef de soort in 1789 als Turdus fulvus; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Argya werd in 1831 ingevoerd door Lesson. Argya is door René Lesson gevormd naar Latijn argutus 'luidruchtig'. fulva is Latijn voor 'geelbruin', naar de zandkleur van het verenkleed. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Gafsa in Tunesië.