Knobbelzwaan

Geluid

Ondanks de naam niet stom: een blazend, boos hhoerr bij verdediging van het nest en een schor knorrend gjorr tussen partners. Het herkenbaarste geluid is mechanisch, namelijk het ritmisch zingende wiew-wiew-wiew van de vleugels van een overvliegende vogel, jaarrond hoorbaar en uniek onder de Europese zwanen.

Herkenning

Zeer grote, zuiver witte zwaan met oranjerode snavel, zwarte snavelbasis en een zwarte knobbel die bij het mannetje groter is en in het voorjaar opzwelt. De hals wordt meestal in een sierlijke S gedragen, de vleugels vaak opgebold over de rug. Juveniel vuilgrijsbruin met grijsroze snavel; die kleur verdwijnt pas in het tweede kalenderjaar.

Verwarrings­soorten

Wilde zwaan en kleine zwaan hebben geel op de snavelbasis, geen knobbel, dragen de hals recht en zijn luidruchtig. Verwilderde en tamme vormen leveren meer problemen op dan beide echte soorten: beoordeel altijd het snavelpatroon en de houding van de hals, niet de grootte of de witheid.

Leefgebied

Ondiep zoet water met veel waterplanten: stadsvijvers, kanalen, sloten, zandwinplassen, veenweidegebieden en rustige rivierarmen. In de winter ook op brak water en in beschutte zeearmen, en grazend in groepen op grasland en geoogste akkers.

Verspreiding en trek

Broedvogel van Noordwest- en Midden-Europa tot Centraal-Azië; in Nederland algemeen en grotendeels standvogel. In Spanje gaat het vrijwel alleen om verwilderde parkvogels, met hooguit een enkele echte dwaalgast in strenge winters; het natuurlijke zwaartepunt ligt rond de Oostzee.

• Jaarrond
• Broedvogel (zomer)
• Winter
• Doortrek
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

Kijk in maart en april naar territoriale mannetjes die met opgebolde vleugels, teruggelegde hals en beide poten tegelijk peddelend een rivaal wegjagen. Voor de vleugelzang: ga op een windstille wintermorgen bij open water staan en wacht tot er vogels laag overkomen.

Staat van instandhouding

Niet bedreigd en in Noordwest-Europa toegenomen sinds de vervolging stopte en winterse bijvoedering gewoon werd. De belangrijkste sterfteoorzaken zijn aanvaringen met hoogspanningsdraden, loodvergiftiging door achtergebleven vistuig en verstrikking in lijn. Lokaal ontstaat spanning met boeren waar groepen gewassen begrazen.