Bronskopeend | Mareca falcata

Geluid

Baltsende mannetjes geven een helder, laag fluitje gevolgd door een korte triller, üü-trrr, met opgezette kraag en kort opgetrokken achterlijf. Het vrouwtje kwaakt hees en rauw in korte reeksen. Buiten de balts is de soort zwijgzaam; in Europa hoor je hem vrijwel alleen van een winterse man die tussen smienten of krakeenden staat te baltsen, van januari tot maart.

Herkenning

Man in prachtkleed: kop donker glanzend groen met bronsrode weerschijn, met een lange kraag die tot over de nek hangt, een wit voorhoofdvlekje, een witte keel en een smalle zwarte halsband. Het lichaam is fijn grijs gegolfd, met lange, hangende sikkelvormige tertials over de staart en een crèmegele driehoek onder de staart die zwart is omrand. De snavel is geheel zwart. Vrouwtje en eclipsman zijn donker grijsbruin met sterk geschubde flanken, een grijzige kop met een kort manetje in de nek, een geheel donkere snavel en een donkergroene spiegel.

Verwarrings­soorten

Bij het vrouwtje is de smient de meest gemaakte fout: die heeft een spitse staart, een blauwgrijze snavel met een zwarte punt en warmere roodbruine flanken, terwijl de bronskopeend een geheel donkere snavel heeft, grover geschubd oogt en een duidelijke bult in de nek toont. De krakeend, die met beide in het geslacht Mareca staat, verraadt zich bij het vrouwtje door het witte spiegelveld; de bronskopeend heeft daar donkergroen. De man in prachtkleed is niet te verwarren, maar in eclips is het een donkere, zwaar getekende eend met een zwarte snavel: controleer dan de sikkelvormige tertials en de nekkraag.

Leefgebied

Ondiepe zoete wateren met veel oevervegetatie: plassen, oude rivierarmen, ondergelopen grasland en rietkragen. In Europa duiken de vogels vaak op in eendenrijke zandwinplassen, waterbergingen en stadsvijvers, waar ze tussen smienten en krakeenden meedrijven. Foerageert grondelend en grazend langs de waterkant, zelden duikend.

Verspreiding en trek

Broedt in Oost-Siberië, Noordoost-China en Japan en overwintert in Oost-Azië. In Europa zeer zeldzaam en vrijwel altijd omstreden, want de soort wordt veel in watervogelcollecties gehouden en ontsnapt geregeld. De weinige als wild beoordeelde gevallen vallen in de winter: een man die van 9 tot 27 december 1986 bij Welney in Norfolk zat en tot begin 1988 in Engeland bleef, enkele mannen in Galicië en Catalonië en één op Tenerife. Let bij elke vogel op ringen, geknipte handpennen en tam gedrag.

Hoe en wanneer kijken

De beste kans is een man in de winter tussen smienten en krakeenden op een groot ondiep water: een ondergelopen rivierdal of meer in Noordwest-Europa, een Atlantische ria of een delta aan de Middellandse Zee, of een stuwmeer in het binnenland bij een koudegolf. Werk de eendengroepen af op een donkere kop met een hangende kraag, want die valt zelfs op honderden meters op als een 'verkeerde' smient. Fotografeer meteen poten en vleugelpunten; dat bepaalt of de waarneming ergens toe leidt.

Staat van instandhouding

Gevoelig (NT) op de rode lijst, met een wereldpopulatie in de orde van negentigduizend vogels en een dalende trend in delen van het areaal. Jacht en vangst in de overwinteringsgebieden en het droogleggen en volbouwen van moerassen in Oost-Azië zijn de belangrijkste knelpunten. De Europese waarnemingen staan hier los van en zeggen niets over die trend.

Wetenschappelijke naam

Mareca falcata | (Georgi, 1775)

Georgi beschreef de soort in 1775 als Anas falcata; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Mareca werd in 1824 ingevoerd door Stephens. Mareca gaat terug op het Portugese marreco, een woord voor een kleine eend. falcata is Latijn voor 'sikkelvormig', naar de lange gebogen sierveren die bij het mannetje over de staart hangen. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit het Baikalmeer.