Alle soorten › Eendachtigen › Eenden, ganzen en zwanen › Grote zaagbek
Grote zaagbek | Mergus merganser
Common merganser | Serreta grande
De grootste zaagbek van Europa: een lange, zware viseter die als een torpedo over open water ligt. In de winter verzamelen zich honderden op het IJsselmeer en de grote rivieren.
Klik op een duimnagel om de foto hierboven te wisselen.
Geluid
Meestal zwijgzaam. In balts geeft de man een merkwaardig snorrend, twangend krro-krraa dat aan een verre kikker doet denken, terwijl het vrouwtje een hard, kort karr karr laat horen. Vooral in februari en maart, wanneer groepjes mannetjes met opgeheven kop rond een vrouwtje zwemmen.
Opname: Pascal Christe — CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Herkenning
Groot, langgerekt en laag op het water, met een dunne, rode haaksnavel. De man is romig wit met een roze waas over borst en flanken, een glanzend donkergroene kop zonder duidelijke kuif en een zwarte rug. Het vrouwtje heeft een roodbruine kop met een korte ruige kuif, een witte kinvlek en een scherpe grens tussen de bruine hals en de grijze borst. Jonge vogels lijken op het vrouwtje.
Verwarringssoorten
De middelste zaagbek is de spiegelsoort. Bij vrouwtjes is de grens tussen kop en hals doorslaggevend: bij de grote zaagbek scherp afgesneden en met een witte kin, bij de middelste geleidelijk vervloeiend en zonder wit. De man is wit op de borst tegenover roestbruin gestreept, en zijn kop is glad in plaats van dubbel gepunt.
Leefgebied
Helder, visrijk zoet water: grote meren, stuwmeren, snelstromende rivieren en diepe zandwinplassen; alleen bij zware vorst wijkt hij uit naar brak water. Broedt in boomholten en nestkasten langs beboste rivieren en meren. Duikt achter vis aan, vaak in groepen die samen een school opdrijven.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld volgens EUNIS — de Europese standaard voor leefgebieden.
Verspreiding en trek
Broedvogel van Noord- en Midden-Europa — Scandinavië, de Baltische landen, de Britse Eilanden — en van de bergrivieren van de Alpen; in de Lage Landen broeden inmiddels enkele paren in boomholten, en in de Pyreneeën zit een klein broedbestand. In de winter komen de noordelijke vogels naar het westen en midden van het kaartgebied: grote aantallen overwinteren op de grote meren en rivieren van Noordwest- en Midden-Europa, zoals het IJsselmeer en de grote rivieren van de Lage Landen. In het Middellandse Zeegebied een schaarse wintergast, in Iberië alleen in het noorden.
- Jaarrond
- Broedvogel (zomer)
- Winter
- Doortrek
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
December tot februari, vroeg in de ochtend op de grote meren en rivieren van Noordwest- en Midden-Europa — het IJsselmeer, de Randmeren, de grote rivieren — wanneer de vogels actief vissen voordat de recreatie op gang komt. Bij invallende vorst concentreren ze zich op het laatste open water bij sluizen en stuwen; kijk die groepen na op nonnetjes en middelste zaagbekken.
Staat van instandhouding
Het Europese bestand is stabiel tot toenemend en de soort breidt zich naar het zuidwesten uit. Lokaal drukken het verdwijnen van oude holle bomen langs rivieren, verstoring door recreatie en illegale vervolging bij viskwekerijen op de aantallen. Verdrinking in staande netten speelt in visrijke wateren een rol.
Wetenschappelijke naam
Mergus merganser | Linnaeus, 1758
Linnaeus beschreef de soort in 1758 en plaatste haar meteen in het geslacht waarin ze nog altijd staat. Het geslacht Mergus voerde hij in datzelfde werk in. Mergus is het Latijnse woord voor een niet nader bepaalde watervogel die Plinius de Oudere en andere schrijvers noemen; men heeft er wel een aalscholver of een pijlstormvogel in gezien. merganser is gevormd uit mergus en anser 'gans', dus zoveel als 'duikgans'. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Zweden.