Knobbelmeerkoet | Fulica cristata

Geluid

Dieper en nasaler dan de meerkoet, die een scherp, metaalachtig kèk geeft. De knobbelmeerkoet roept een tweelettergrepig kloe-koek en een rollend, metalig krrook, en daarnaast een laag knorrend oet oet vanuit de rietkant. Wie de meerkoet goed kent, hoort het verschil eerder dan hij het ziet.

Herkenning

Egaal leiblauwzwart, iets groter en langhalziger dan de meerkoet en zonder de bruine zweem die de meerkoet in goed licht op mantel en schouderveren laat zien. Het frontschild is breed, hoog en bovenaan afgerond en gaat over in een blauwwitte snavel die kouder van tint is dan de roomwitte snavel van de meerkoet. Bovenop het schild staan in de broedtijd twee donkerrode knobbels ter grootte van een erwt; de iris is donkerrood, de poten zijn grijsblauw met brede lobben.

Verwarrings­soorten

Alles draait om het onderscheid met de meerkoet. De twee rode knobbels zijn alleen van januari tot ongeveer juni betrouwbaar: buiten de broedtijd slinken ze tot twee vage bruine plekjes die op honderd meter onzichtbaar zijn, en jonge vogels hebben ze helemaal niet. Begin daarom bij de kopvorm: bij de knobbelmeerkoet is de schedel duidelijk gewelfd en eindigt het schild in een ronde, stompe bovenrand, terwijl de meerkoet een vlak voorhoofd heeft waarbij schild en snavelrug bijna één rechte lijn vormen die spits eindigt. Kijk dan naar de snavel: blauwwit tegenover roomwit met een roze zweem. Het beslissende kenmerk komt pas als de vogel opvliegt of zich strekt: de meerkoet toont een dunne witte lijn langs de achterrand van de vleugel, gevormd door de witte toppen van de armpennen, en bij de knobbelmeerkoet ontbreekt die volledig, zodat de vleugel egaal donker is. De onderstaart is bovendien geheel zwart. Eén waarschuwing weegt zwaarder dan alle kenmerken samen: buiten Zuid-Spanje, Mallorca en Marokko berust vrijwel elke melding op een meerkoet met een gezwollen schild in broedconditie of op een ontsnapte vogel uit een collectie.

Leefgebied

Ondiepe, voedselrijke zoetwaterplassen en lagunes met veel drijvende en ondergedoken waterplanten en brede randen van riet, lisdodde en biezen. Anders dan de meerkoet mijdt de soort diep en kaal open water: hij foerageert grazend in de oeverzone en over de plantenmatten. Stuwmeertjes, afgegraven wateren en herstelde moerassen worden gebruikt zodra de vegetatie zich heeft ontwikkeld.

Verspreiding en trek

Het zwaartepunt van de soort ligt in Afrika bezuiden de Sahara; de Europese en Noord-Afrikaanse populatie is klein en versnipperd. In Spanje leeft de vogel in de moerassen en lagunes van Andalusië, in de wetlands van de Comunidad Valenciana en op Mallorca. De Andalusische kernen liggen in Doñana en de Guadalquivirmoerassen, in de lagunes van Cádiz en Huelva en in de Charca de Suárez bij Motril in Granada, waar herintroductie broeden mogelijk heeft gemaakt; aan de Valenciaanse en Alicantijnse kust zit hij verspreid over El Hondo, de Albufera de València, de Marjal del Moro en de Marjal de Pego-Oliva. De rest van de wereldpopulatie is Afrikaans en Marokkaans. In Nederland, België en Groot-Brittannië is de knobbelmeerkoet nooit als wilde vogel aanvaard; meldingen komen uit watervogelcollecties of berusten op determinatiefouten.

• Jaarrond
• Broedvogel (zomer)
• Winter
• Doortrek
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Hoe en wanneer kijken

Reken op Spanje in plaats van op een dwaalgast. De Charca de Suárez bij Motril heeft kijkhutten op enkele meters van het water en is waarschijnlijk de gemakkelijkste plek van het Iberisch Schiereiland; El Hondo en s'Albufera op Mallorca zijn de andere twee zekere kaarten. Ga in februari of maart, wanneer de knobbels op hun grootst zijn en de paren elkaar over het water achtervolgen. Scan vanuit een hut de begroeide randen en niet het open midden, en wacht tot een kandidaat klapwiekt of opvliegt, zodat je de achterrand van de vleugel kunt afwerken.

Staat van instandhouding

Wereldwijd niet bedreigd dankzij de grote Afrikaanse populatie, maar in Spanje staat de soort als met uitsterven bedreigd in het nationale register en als kritiek in het Rode Boek. De Spaanse kern gaat inmiddels grotendeels terug op uitgezette vogels uit een kweek- en herintroductieprogramma. Bedreigingen zijn droogvallende lagunes, waterwinning, afschot door verwisseling met de meerkoet, loodhagel en verlies van oevervegetatie.

Wetenschappelijke naam

Fulica cristata | Gmelin, 1789

Gmelin beschreef de soort in 1789 en plaatste haar meteen in het geslacht waarin ze nog altijd staat. Het geslacht Fulica werd in 1758 ingevoerd door Linnaeus. Fulica is het Latijnse woord voor 'meerkoet'. cristata is Latijn voor 'gekuifd', van crista 'kam', naar de twee rode knobbels boven het voorhoofdschild. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Madagaskar.