Steltstrandloper | Calidris himantopus

Geluid

In Europa zelden te horen. De roep is een laag, schor krrp of tjoe, kort en niet ver dragend, minder helder dan de heldere fluit van de kleine geelpootruiter. Op het broedgebied een aanhoudend hinnikend gezang in de baltsvlucht. Reken er niet op dat geluid de determinatie oplost.

Herkenning

Slanke, hoogpotige strandloper, groter dan een bonte strandloper en kleiner dan een tureluur. De poten zijn lang en groengeel tot vuilgeel, de snavel is lang, dik van basis en pas in het laatste deel naar beneden gebogen, met een stompe punt. In zomerkleed zijn de onderdelen van keel tot staart dwarsgestreept en dragen kruin en oorstreek een roestbruine gloed; in winterkleed en jeugdkleed is de vogel grijsbruin van boven met een lange, scherpe witte wenkbrauwstreep en streping die tot op de flanken doorloopt. In vlucht ontbreekt een vleugelstreep, de stuit is witachtig en de staart grijs met fijne bandering, terwijl de poten ver voorbij de staart uitsteken.

Verwarrings­soorten

Twee soorten dringen zich op. De krombekstrandloper heeft zwarte poten, een fijnere snavel die over de hele lengte gelijkmatig kromt, een strakke witte stuitband die als een lichtbak opvalt, en een duidelijke witte vleugelstreep; hij is bovendien korter van been en waadt niet tot aan de buik. De kleine geelpootruiter heeft felgele poten, een rechte dunne snavel zonder kromming en een vierkant wit stuitvlak, en pikt van het oppervlak in plaats van verticaal te naaien. De steltstrandloper zit er precies tussenin: de pootkleur is doffer groengeel dan bij de geelpootruiter en veel lichter dan bij de krombekstrandloper, de snavel is zwaar aan de basis en buigt alleen aan de punt, en de stuit is wittig maar zonder de scherpe witte band van de krombekstrandloper. Wie twijfelt, wacht op het foerageren: geen van beide andere soorten steekt zo diep en zo mechanisch.

Leefgebied

Ondiep zoet en licht brak water: modderige plasoevers, drooggevallen randen van veenplassen, vloeivelden, bezinkbassins, rijstvelden en natte natuurontwikkeling. De vogel staat vaak dieper in het water dan de omringende steltlopers. Op het broedgebied lage, drassige zeggetoendra met poelen langs de arctische kust van Canada en Alaska.

Verspreiding en trek

Broedvogel van de arctische toendra van Noord-Canada en Noord-Alaska, overwinterend van het zuiden van de Verenigde Staten tot de Argentijnse pampa's en de Boliviaanse laagvlakten. Groot-Brittannië telt ruim veertig aanvaarde gevallen, met het eerste in Kilnsea in Yorkshire in 1954, verdeeld over een voorjaarspiek in april en mei en een sterkere najaarspiek van juli tot september, met de meeste vogels op binnenlandse en kustnabije zoetwaterreservaten in Zuid- en Oost-Engeland eerder dan op open wad; Ierland kent een vergelijkbaar aantal verspreide gevallen. Nederland kent vijf aanvaarde gevallen: Rhenen in 1998, Bergen in 2000, Noardeast-Fryslân in 2004, een rondtrekkende vogel in Limburg, Gelderland en Friesland in mei 2016, en De Ronde Venen in augustus 2019. In Spanje is er één aanvaard geval: een adulte vogel op de Salinas de Levante op Mallorca, op 6 en 7 mei 1983.

Hoe en wanneer kijken

Zoek in juli en augustus op ondiepe zoetwaterplassen met een brede modderzoom: vloeivelden, kleiputten en pas ingerichte natuurgebieden binnendijks, niet op het wad. Scan niet alleen de waterlijn maar ook het water zelf, tien tot twintig centimeter diep, waar de vogel tussen groenpootruiters en kemphanen kan staan. Het naaiende foerageren valt van ver op, ook als de kleur nog niet te zien is.

Staat van instandhouding

In 2024 verschoof de status van niet bedreigd naar gevoelig. De wereldpopulatie is nog groot, maar de trend is neerwaarts. Het knelpunt ligt in de tussenstops: de prairieplassen van de noordelijke Great Plains, die door ontwatering en droogte in aantal afnemen, en de zoetwatermoerassen in het overwinteringsgebied, die worden drooggelegd voor akkerbouw. Daar komt de blootstelling aan landbouwgif bij, doordat de soort juist de ondiepe wateren van landbouwgebieden opzoekt.

Wetenschappelijke naam

Calidris himantopus | (Bonaparte, 1826)

Bonaparte beschreef de soort in 1826 als Tringa himantopus; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Calidris werd in 1804 ingevoerd door Merrem. Calidris gaat terug op het Griekse kalidris of skalidris, bij Aristoteles de naam van een niet nader bepaalde grijze oevervogel. himantopus is Grieks voor 'riemvoet', naar de lange poten; het is ook de geslachtsnaam van de steltkluut. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Long Branch in New Jersey.