Vorkstaartplevier | Glareola pratincola

Geluid

Luidruchtig, en het geluid verraadt hem eerder dan het oog. De roep is een scherp, ratelend kik-kik-kirrik dat het meest aan een stern doet denken; boven een kolonie houden rondcirkelende vogels een aangehouden kjerrr vol. In de avondschemering, als de groep uitzwermt over het omliggende land, draagt dat geluid honderden meters ver.

Herkenning

Bovendelen egaal olijfbruin zonder tekening, buik wit, borst warm beige dat naar de flanken toe vervaagt. De keel is roomkleurig en scherp omlijst door een dunne zwarte band; de snavel is zwart met een rode basis en de oogring is wit. De poten zijn kort en zwart. In rust reiken de staartpennen tot aan of net voorbij de vleugelpunten. In vlucht steekt de witte stuit af tegen de zwarte staart, en is de ondervleugel kastanjebruin met een smalle witte achterrand langs de armpennen.

Verwarrings­soorten

Alles draait om de vlucht. De ondervleugel is kastanjebruin; bij de steppevorkstaartplevier (Glareola nordmanni) is die zwart. Langs de achterrand van de arm loopt een dunne maar duidelijke witte lijn, en die ontbreekt bij zowel de steppe- als de oosterse vorkstaartplevier (Glareola maldivarum). Geen van beide punten is op een zittende vogel te beoordelen. Wat de zittende vogel wel geeft is de staartlengte: bij de vorkstaartplevier halen de staartpennen de vleugelpunten, bij de andere twee blijven ze eronder.

Leefgebied

Kale zilte vlaktes met korte of geen begroeiing, opdrogende meeroevers, zoutpannen en de dijkjes tussen rijstvelden. Broedt in losse kolonies op de blote grond, vaak op een opgedroogde slikplaat, een zoutkorst of een braakliggende akkerhoek naast water. Foerageert vliegend boven grasland, rijstvelden en zilte moerassen, tot kilometers van de kolonie, en is het actiefst bij zonsopgang en in de schemering.

Verspreiding en trek

Broedvogel van het Middellandse Zeegebied en Noord-Afrika, oostwaarts tot Centraal-Azië; de Europese vogels overwinteren in de Sahel. In Spanje liggen de belangrijkste kernen in de marismas van de Guadalquivir, met de Brazo del Este en de rijstvelden van Isla Mayor, en in de Ebrodelta; kleinere kolonies zitten in La Janda, de lagune van Fuente de Piedra, El Hondo en de zoutpannen van Santa Pola, en in de rijstvelden van de Vegas Altas del Guadiana in Extremadura. De vogels arriveren er in maart en april en vertrekken tussen eind juli en september. Verder liggen er zwaartepunten in Zuid-Frankrijk, Italië, Griekenland en Turkije. Nederland telt enkele tientallen aanvaarde gevallen, verspreid over mei tot augustus, vrijwel altijd één vogel boven een plas-drasgebied of een pas gemaaid grasland; in Groot-Brittannië gaat het om minder dan honderd gevallen, geconcentreerd in Zuid- en Oost-Engeland en sterk geclusterd in eind mei, juni en juli, waarbij een enkele vogel weken op een kustgraslandmoeras kan blijven hangen.

• Broedvogel (zomer)
• Doortrek
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Hoe en wanneer kijken

In Spanje is eind juni, een uur voor zonsondergang, bij de Brazo del Este of Isla Mayor de veiligste combinatie: de vogels verlaten dan hun slaapplaats en jagen laag boven de rijstvelden. Ga aan de rand van een rijstvak staan zodat ze tussen jou en de zon door vliegen, en wacht op lage doorkomsten in plaats van een zittende vogel te benaderen. In Nederland en Groot-Brittannië gaat het om een dwaalgast: kijk in mei, juni en juli op ondiepe plassen, inlagen, plas-drasgebieden of een kustgraslandmoeras, en controleer elke grote zwaluwachtige vogel die daar boven jaagt — soms blijft er wekenlang één hangen. Eén scherpe foto van de open ondervleugel van onderaf, met de handpennen scherp, beslist alles: kastanjebruin of zwart en de witte achterrand langs de arm wegen zwaarder dan een halve dag achter een zittende vogel aan.

Staat van instandhouding

Wereldwijd niet bedreigd, maar in Europa lopen de aantallen terug. De knelpunten zijn het verdwijnen van seizoensmoerassen en zilte vlaktes, grondbewerking en maaien van rijstvelden midden in het broedseizoen, vertrapping van nesten door vee, en het gebruik van insecticiden, dat het voedsel wegneemt van een vogel die volledig van vliegende insecten leeft.

Wetenschappelijke naam

Glareola pratincola | (Linnaeus, 1766)

Linnaeus beschreef de soort in 1766 als Hirundo pratincola; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Glareola werd in 1760 ingevoerd door Brisson. Glareola is een Latijns verkleinwoord van glarea 'grind', naar de kale grindige grond waarop vorkstaartplevieren broeden. pratincola betekent 'weidebewoner', van Latijn pratum 'weide' en incola 'bewoner'. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Oostenrijk.